ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922 Η ασύλληπτης έκτασης, τρομερή Μικρασιατική Καταστροφή έχει απωθηθεί και παραμένει σήμερα ως ανοικτό τραύμα στο συλλογικό μας υποσυνείδητο. Λίγο γνωστά είναι τα δραματικά γεγονότα του Αυγούστου του 1922. Κυριολεκτικά άγνωστα παραμένουν, όμως, τα γεγονότα τα σχετικά με την εγκατάλειψη και εκκένωση της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922. Του Δημ. Α. Μαυρίδη Η Ανατολική Θράκη αποτελούσε την κύρια εστία του θρακικού Ελληνισμού και ήταν προαύλιο και ενδοχώρα της Κωνσταντινούπολης. Η Ανατολική Θράκη βρισκόταν υπό ελληνική διοίκηση από τον Ιούλιο του 1920 και είχε ενσωματωθεί στο ελληνικό κράτος από τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών. Σήμερα, η απώλεια της Ανατολικής Θράκης θεωρείται ότι συμπίπτει με τη Μικρασιατική Καταστροφή, στην πραγματικότητα όμως είναι αποτέλεσμα και επακόλουθό της. Ίσως είναι καιρός να μιλήσουμε και για τη Θρακική Καταστροφή, η οποία παραμένει άγνωστη, ανεξήγητη και ουσιαστικά αδικαιολόγητη. Είναι σκόπιμο να γνωρίζουμε τις συνθήκες και τις διεργασίες κάτω από τις οποίες συνέβησαν τα γεγονότα εκείνα. Και αυτό το εννοούμε με τη συναίσθηση ότι ανάλογες συνθήκες συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα. Πρόκειται για την άνιση διπλωματία που εφαρμόζεται στις ετεροβαρείς σχέσεις μας με τους ισχυρούς προστάτες, που είμαστε υποχρεωμένοι να αναζητούμε. Οπωσδήποτε, αν η Μικρασιατική Καταστροφή οφείλεται σε δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες, αυτό δεν είναι βέβαιο ότι ισχύει για την αντίστοιχη καταστροφή στη Θράκη. Μπορούμε να απαριθμήσουμε τις δυσμενείς συνθήκες οι οποίες εμφανίσθηκαν κυρίως μετά το 1919 και οδήγησαν στην αποτυχία του Μικρασιατικού Εγχειρήματος, άλλά και επέβαλαν τότε διαφορετική στρατιωτική και πολιτική αντιμετώπιση. Οι δυσμενείς αυτές συνθήκες περιγράφονται, αλλά δεν περιορίζονται με εξελίξεις, όπως η ανάπτυξη του τουρκικού εθνικισμού, ο αγγλογαλλικός ανταγωνισμός στην Εγγύς Ανατολή, το ενδιαφέρον της νεαρής τότε Σοβιετικής Ένωσης και η προσέγγισή της προς το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα, η αντίθεση της Γαλλίας, της Ιταλίας και των ΗΠΑ στα σχέδια του Λόυδ Τζώρτζ για ενίσχυση των Ελλήνων ως εταίρων της Μεγάλης Βρετανίας και άλλα. Στοιχεία αρνητικά προς τη Μικρασιατική Επιχείρηση αποτέλεσαν επίσης η στάση πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων της Μεγάλης Βρετανίας, η τότε γεωπολιτική των πετρελαίων, οι πολιτικές εξελίξεις στην Υπερκαυκασία και η στάση του ευρύτερου μουσουλμανικού κόσμου, αλλά και τα περιορισμένα οικονομικά μέσα του ελληνικού κράτους και η έλλειψη οικονομικής υποστήριξης από μέρους της Μεγάλης Βρετανίας. Τη δραματική αυτή περίοδο της ιστορίας μας την διαχειρίστηκαν από την πλευρά μας ο ιεροφάντης της Μεγάλης Ιδέας Ελευθέριος Βενιζέλος και οι αντίπαλοι και διάδοχοί του. Απέτυχαν και οι δύο. Ο Βενιζέλος γιατί γνώριζε τις δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες και τις αγνόησε και οι διάδοχοί του γιατί δεν τις γνώριζαν, αλλά συνέχισαν την πολιτική του προκατόχου τους. Ένα από τα αίτια και συνέπεια, βέβαια, της αποτυχίας τους ήταν το να πολεμά κατά περίπτωση η μισή Ελλάδα σε κάθε φάση του αγώνα, που ήταν ο κρισιμότερος της σύγχρονης ιστορίας μας. Οι δυσμενείς συνθήκες στις οποίες αναφερθήκαμε δεν έχουν ερμηνευθεί ακόμη. Συντελούν έτσι, μαζί με άλλους παράγοντες, στο να στερούμεθα εθνικής συναίνεσης, ώστε να συνεχίζεται με κάποιες μορφές ο εθνικός διχασμός μέχρι τις μέρες μας. Η σύγχυση που συνεχίζει να επικρατεί δεν επιτρέπει στους Έλληνες να αξιολογήσουν τα γεγονότα, αλλά και να συνειδητοποιήσουν πραγματικότητες θεμελιώδεις για την ταυτότητα και την αυτογνωσία μας. Έτσι, παραμένουν άγνωστες οι πραγματικότητες της καθ’ ημάς Ανατολής, ενώ δεν μπορεί να αξιολογηθεί το ότι το νέο Ελληνικό Κράτος ιδρύθηκε στις παρυφές του τότε Ελληνισμού και υιοθέτησε θεσμούς ξένους και αδοκίμαστους. Ανάλογη είναι και η άγνοια που επικρατεί σχετικά με την Τουρκία και τις μακροϊστορικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Δεν έχει γίνει κατανοητό ότι η Μικρασιατική Καταστροφή συνεχίζει με κάποιους τρόπους μέχρι τις μέρες μας. Ίσως μπορούμε σήμερα να χαρακτηρίσουμε ως «Τρίτη Άλωση» τη μετακίνηση τουρκικών πληθυσμιακών μαζών προς τις ακτές της Προποντίδας και του Αιγαίου, με αποτέλεσμα η Τουρκία να τείνει να γίνει μια χώρα του Αιγαίου. Πλήρης είναι σήμερα η αδιαφορία μας σχετικά με τη μετάλλαξη αυτή της Τουρκίας και την παράλληλη επιθυμία της να γίνει μέλος της ΕΕ, πράγματα που είναι αναγκαίο να μελετήσουμε για να χαράξουμε μια πολιτική. Υπάρχει και η ιδεολογική μας σύγχυση. Ο εθνικοαπελευθερωτικός χαρακτήρας του αγώνα στη Μικρά Ασία δεν αναγνωρίζεται σήμερα, ενώ υπάρχει μια ακατανόητη άγνοια και απέχθεια προς τον Ανατολικό Ελληνισμό. Αυτά μπορούν καλύτερα να γίνουν κατανοητά με ένα παράδειγμα: Η Συνθήκη των Σεβρών θεωρείται σήμερα ως εκδήλωση ιμπεριαλιστικής βουλιμίας, και έτσι είναι σε ό,τι αφορά τα συμφέροντα των τότε συμμάχων μας, όχι όμως σε ό,τι αφορά εμάς. Αυτό γιατί, μία απλή ανάλυση των δεδομένων αρκεί για να δείξει ότι η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν μια μοιρασιά στην οποία οι Ρωμηοί της πάλαι ποτέ Ελληνικής Ανατολής εδικαιούντο και πήραν ένα μερίδιο. Το μερίδιο των Ρωμηών στη Συνθήκη των Σεβρών αντιστοιχούσε στο 7% των εδαφών της σημερινής Τουρκικής Δημοκρατίας, ενώ οι ίδιοι, με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς αποτελούσαν το 13% του συνολικού πληθυσμού. Αφήνω κατά μέρος το γεγονός ότι οι Ρωμηοί της Ανατολής έλεγχαν τεράστιο τμήμα του πλούτου. Τελικώς, βέβαια, δεν έλαβαν τίποτε και έγιναν πρόσφυγες. Η Ανατολική Θράκη Η Ανατολική Θράκη αποτελεί σήμερα, μαζί με την Κωνσταντινούπολη, το ευρωπαϊκό τμήμα της Τουρκικής Δημοκρατίας. Ως κύριο τμήμα της ευρύτερης Θράκης και ως προαύλιο της Κωνσταντινούπολης η Ανατολική Θράκη εκατοικείτο ιστορικά κατά πλειονότητα από Έλληνες που ήταν και αστοί και χωρικοί. Η Ανατολική Θράκη αποτελούσε, μέχρι την έναρξη των μεγάλων διωγμών και των εθνικών εκκαθαρίσεων το 1914, την κύρια περιοχή της Θράκης, όπου η υπεροχή του ελληνικού στοιχείου ήταν καταφανής. Στις αρχές του 20ου αιώνα κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη 360.000 Ρωμηοί. Στην Κωνσταντινούπολη κατοικούσαν 300.000 Ρωμηοί. Ο υπόλοιπος πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης, σχεδόν το μισό του συνολικού πληθυσμού, αποτελούσε ένα εθνοτικό αμάλγαμα από Τούρκους, Αλβανούς μουσουλμάνους, Βουλγάρους, Αρμένιους, Τσιγγάνους και Εβραίους. Οι Ρωμηοί κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη σε πόλεις όπως η Αδριανούπολη (εθνικό και εκπαιδευτικό κέντρο), οι Σαράντα Εκκλησιές με την αγροτική περιφέρειά της, τη γεμάτη αμπελώνες, η αρχαία εμπορική πόλη και λιμάνι της Ραιδεστού και τα πλησίον 28 χωριά των Γανοχώρων, πάνω και γύρω από το μοναστικό κέντρο του όρους Γάνος ή Ιερού Όρους, αλλά και σε μικρότερες πόλεις όπως η Μακρά Γέφυρα, η Βιζύη, η Χώρα και ο Γάνος, οι Επιβάτες, το Εξάστερο και η Σηλύβρια, οχυρό έρεισμα του ευρύτερου αμυντικού συστήματος της Κωνσταντινούπολης. Οι συμπαγείς και ακμαίοι ελληνικοί πληθυσμοί κυριαρχούσαν στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, στην ακτή της Προποντίδας, στην ανατολική ακτή του Εύξεινου, στο Ιερό Όρος και στην περιοχή των βουνών της Στράντζας. Αλλά και στον κόλπο του Σάρου, στις ακτές του Αιγαίου πλέον, και μέχρι τις εκβολές του Έβρου, όπου και η αρχαία πόλη της Αίνου, κατοικούσαν κατά πλειοψηφία Έλληνες. Η Θράκη βρίσκεται στο κέντρο περίπου ενός πολύ σημαντικού γεωγραφικού και πολιτισμικού χώρου, όπου συγκεντρώνεται μεγάλο τμήμα της ανθρώπινης ιστορίας και όπου υπάρχουν μερικές από τις διασημότερες τοποθεσίες της υφηλίου. Η Θράκη εκτείνεται κατά μήκος των τριών θαλασσών που είναι συμφυείς με την οικουμενικότητα της Ρωμηοσύνης: του Αιγαίου, της Προποντίδας και του Εύξεινου. Η σημασία της Θράκης για τον Νέο Ελληνισμό δεν είναι μόνο αυτή ενός συστατικού χώρου, αλλά και ενός χώρου αναπόσπαστου με την ταυτότητά του. Σύμφωνα με την παρομοίωση του Πλάτωνα οι Έλληνες μαζεύονται γύρω από τις θάλασσες, όπως τα βατράχια γύρω από τους λάκκους με το νερό μετά τη βροχή. Για δεκαέξι συνεχείς αιώνες η Κωνσταντινούπολη ήταν η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα των Ελλήνων. Η Κωνσταντινούπολη η ίδια ξεπερνά, ως αυτοκρατορική πόλη, τη σημασία και τη βαρύτητα της Θράκης. Έχει προσφυώς λεχθεί ότι η Κωνσταντινούπολη μόνη της αξίζει όσο μια αυτοκρατορία. Αυτός που την κατέχει μπορεί να επιδιώξει την παγκόσμια κυριαρχία. Οι Σύμμαχοι αποφασίζουν και οι Έλληνες αποδέχονται Η κατάρρευση του ελληνικού μετώπου στη Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922 δεν άφησε μόνο τους ελληνικούς πληθυσμούς απροστάτευτους. Η Μεγάλη Βρετανία, η άτυπη και διστακτική σύμμαχος των Ελλήνων, έμεινε τότε χωρίς την προστατευτική ασπίδα του Ελληνικού Στρατού. Αφού ο Ελληνικός Στρατός στη Μικρά Ασία κάλυπτε τα Στενά, την Κωνσταντινούπολη και την ουδέτερη ζώνη που κατείχαν οι Σύμμαχοι στις ακτές της Προποντίδας. Η άφιξη του Κεμάλ στη Σμύρνη, στις 31 Αυγούστου 1922, σήμανε και την εκδήλωση έντονης κρίσης μεταξύ της Τουρκίας και της Μεγάλης Βρετανίας, αλλά και μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας. Την κρίση πυροδότησε η δήλωση του Κεμάλ ότι μόνο η παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα απέτρεπε τη σύγκρουσή της με τους Συμμάχους. Μετά την απαίτηση του Κεμάλ, η Μεγάλη Βρετανία φάνηκε να σχεδιάζει την ανασυγκρότηση του Ελληνικού Στρατού. Είναι γεγονός ότι η κυβέρνηση του Λόυδ Τζωρτζ, με πρωτοστατούντα τον Ουίνστον Τσόρτσιλ, ετοιμαζόταν για πολεμική σύγκρουση με την κεμαλική Τουρκία. Αντίθετα, οι Γάλλοι τους οποίους ανησυχούσε η ελληνοαγγλική συνεργασία στην Εγγύς Ανατολή, απέσυραν τα στρατεύματά τους από το ασιατικό τμήμα της ουδέτερης ζώνης την οποία απειλούσε ο Κεμάλ. Η Γαλλία διαχώρισε τη θέση της και υποστήριξε την απαίτηση των Τούρκων για προσάρτηση στην Τουρκία της Ανατολικής Θράκης και των Στενών, που οι Τούρκοι θα ουδετεροποιούσαν. Ωστόσο, η διάσταση στις γνώμες των Βρετανών ιθυνόντων και η απροθυμία της αγγλικής κοινής γνώμης και των αποικιών για πολεμική εμπλοκή με τους Τούρκους, ανάγκασαν την κυβέρνηση του Λόυδ Τζωρτζ να επιδιώξει συνεννόηση με την Τουρκία, μέσω της υποταγής της στις απαιτήσεις της Γαλλίας. Το τίμημα θα ήταν η Ανατολική Θράκη, και θα το πλήρωναν, οι σύμμαχοι της Μεγάλης Βρετανίας, Έλληνες, χωρίς βέβαια να ερωτηθούν. Σημαντικό ρόλο στην απόφαση εκείνη έπαιξε η αφόρητη πίεση του Γάλλου Προέδρου Πουανκαρέ. Η θετική διάθεση ορισμένων Άγγλων προς τους Έλληνες δεν ενισχύθηκε από τη μαχητικότητα, την τόλμη και την αποφασιστικότητα των Ελλήνων που, δυστυχώς, δεν υπήρξαν. Οι Έλληνες βρισκόταν κάτω από την ψυχολογία της ήττας. Άλλωστε, τις μέρες εκείνες η Ελλάδα εστερείτο ουσιαστικά διπλωματικής αντιπροσώπευσης, ενώ το καθεστώς στην Αθήνα βρισκόταν υπό κατάρρευση. Η απόφαση των Συμμάχων για απόδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία, οδηγούσε και στην εγκατάλειψη της Κωνσταντινούπολης, των Στενών και της ουδέτερης ζώνης. Παρά την ταπείνωση των Συμμάχων, αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το ότι ήδη είχαν ικανοποιηθεί από τα κέρδη τους. Η Μεγάλη Βρετανία στη Μεσοποταμία, το Κουρδιστάν και τα πετρέλαια της Μοσούλης. Η Γαλλία, στη Συρία και τον Λίβανο και η Ιταλία, για την καταστροφή της Ελλάδας. Είχαν αποσπάσει την Τουρκία από την προσέγγισή της με τη Σοβιετική Ένωση. Προς μεγάλη, βέβαια, απογοήτευση του Λένιν και του Τρότσκυ, οι οποίοι ιδεοληπτικά φαντάζονταν την Τουρκία ως ηγέτιδα μιας παγκόσμιας αντιαποικιακής επανάστασης. Οι Σύμμαχοι ήθελαν τώρα την Τουρκία ως βασικό κρίκο στη ζώνη απομόνωσης που συγκροτούσαν γύρω από τη νεαρή Σοβιετική Ένωση. Επεδίωκαν την ενίσχυσή της για την αποφυγή της κομμουνιστικοποίησής της. Επιπλέον, είχαν επιλέξει την εθνικιστική Τουρκία ως θεματοφύλακα του Ανατολικού Ζητήματος. Η Ελλάδα δεν τους είχε πείσει ότι μπορούσε να είναι αξιόπιστος εταίρος, όπως είχαν σχεδιάσει ο Βενιζέλος και ο Λόυδ Τζώρτζ. Η ελληνική στρατιωτική πανωλεθρία, ο μικρόψυχος και κοντόφθαλμος ελληνικός διχασμός, όπως και η αλαζονική επιμονή του Κωνσταντίνου να ανακτήσει το θρόνο του, ήταν τα συμπτώματα της ελληνικής αναξιοπιστίας. Η εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία αποτελούσε την προίκα για τη στενή μελλοντική της σχέση με τους Συμμάχους. Η απόφαση για την εκκένωση της Θράκης πάρθηκε από τους Συμμάχους στις 9.9.1922 μετά από θυελλώδεις συσκέψεις τριών ημερών στο Παρίσι, μεταξύ του Γάλλου πρωθυπουργού Πουανκαρέ και του Άγγλου υπουργού εξωτερικών Λόρδου Κώρζον. Τις μέρες εκείνες δεν υπήρχε κυβέρνηση στην Αθήνα ικανή να αντιδράσει. Ωστόσο, δύο μέρες μετά, εκδηλώθηκε στη Χίο και στη Μυτιλήνη το επαναστατικό κίνημα του Πλαστήρα και του Γονατά. Στόχος τους ήταν η ανατροπή του Κωνσταντίνου και η σωτηρία της Ανατολικής Θράκης. Το σύνθημά τους ήταν «Ελλάς – Σωτηρία». Είναι προφανές ότι ο χρόνος δεν ήταν με το μέρος των Ελλήνων, αφού οι αποφάσεις των Συμμάχων είχαν ήδη παρθεί. Άλλωστε, ο επαναστατημένος στρατός έπλευσε προς την Αττική, ενώ υπήρχε απόλυτη ανάγκη να κατευθυνθεί στη Θράκη. Είναι γνωστό όμως ότι ο Λόυδ Τζώρτζ στεναχωρήθηκε γιατί οι εξελίξεις στην Ελλάδα άργησαν μερικές ημέρες. Η επαναστατική επιτροπή διόρισε τον Ελ. Βενιζέλο που βρισκόταν στο Παρίσι για να χειρισθεί την ελληνική διπλωματία στο εξωτερικό. Περίμεναν δηλαδή από τον Βενιζέλο να ανατρέψει τα τετελεσμένα που είχαν ήδη δημιουργηθεί και πίστευαν στο άστρο του. Δυστυχώς, ο Βενιζέλος δεν ικανοποίησε τις προσδοκίες της νέας ελληνικής κυβέρνησης. Το γιατί, συζητείται μέχρι σήμερα. Στο εύλογο ερώτημα του Λόρδου Κώρζον: “Ποιός θα υποχρεώσει τους Έλληνες να εγκαταλείψουν την Ανατολική Θράκη;”, απάντησαν οι ίδιοι οι Έλληνες. Η Ανατολική Θράκη εγκαταλείφθηκε εθελόδουλα, ώστε να μην βρεθεί η Μεγάλη Βρετανία στη δυσάρεστη θέση να συγκρουσθεί με την Τουρκία. Και αυτό παρά το ότι πολλοί πίστευαν ότι αρνούμενοι να εγκαταλείψουν την Ανατολική Θράκη τις μέρες εκείνες, οι Έλληνες δεν είχαν να χάσουν τίποτε και θα κέρδιζαν πολύτιμο χρόνο. Αν υποθέσουμε ότι η Ελληνική Κυβέρνηση αρνείτο να συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις του Συμμαχικού Διευθυντήριου. Τί θα γινόταν τότε; α) Είτε η Τουρκία θα επιτίθετο στην αγγλοκρατούμενη ζώνη στο Τσανάκ Καλέ. Στην περίπτωση αυτή η Αγγλία θα αναγκαζόταν να συγκρουστεί με την Τουρκία, προς μεγάλη ικανοποίηση του Ουίνστον Τσόρτσιλ και του Λόυδ Τζώρτζ, αλλά και όλων των Ελλήνων. β) Είτε η Τουρκία θα αναγκαζόταν να αποδεχθεί την κατάσταση, όπως είχε διαμορφωθεί. Η Ελλάδα πιθανότατα θα κρατούσε μεγάλο τμήμα της Ανατολικής Θράκης. γ) Ήταν επίσης ενδεχόμενο η Τουρκία να αποβιβάσει στρατεύματα στη θρακική ακτή της Μαύρης Θάλασσας ή μέσω του Βοσπόρου. Το ενδεχόμενο αυτό συζήτησε ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι γραμμές επικοινωνίας των Τούρκων θα βρισκόταν στο έλεος των τηλεβόλων του στόλου. δ) Στην απίθανη περίπτωση που η Αγγλία θα ταπεινωνόταν τόσο, ώστε να επιτρέψει στα κεμαλικά στρατεύματα να παραβιάσουν την κατεχόμενη ζώνη για να βρεθούν σε επαφή με το ελληνικό μέτωπο, τότε ο τουρκικός στρατός θα έπρεπε να διαβεί τον Βόσπορο, τα Δαρδανέλια ή την Προποντίδα, πράγμα πολύ δύσκολο αν όχι αδύνατο. Σε κάθε περίπτωση, θα υπήρχε άφθονος χρόνος για την Ελλάδα να ανασυντάξει τη Στρατιά της Θράκης όπως και τελικά έγινε. Στη συνομιλία του με τον Κώρζον στις 19.9.1922 ο Ελ. Βενιζέλος αρνήθηκε τη δυνατότητα αποχώρησης του Ελληνικού Στρατού από την Ανατολική Θράκη πριν από τη Διάσκεψη της Ειρήνης. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα υπήρχε τίποτε προς διαπραγμάτευση. Ο Κώρζον αισθάνθηκε αμηχανία μπροστά στα επιχειρήματα του Βενιζέλου, που ήταν τα ίδια με αυτά που είχε ο ίδιος επικαλεσθεί όταν ο Πουανκαρέ του είχε ζητήσει ακριβώς το ίδιο πράγμα με αυτό που ζητούσε τώρα ο Κώρζον από τον Βενιζέλο. Κατά τον Κώρζον, η νύξη της παράδοσης της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία, έκανε τον Βενιζέλο ανίσχυρο να διατηρήσει τη συνηθισμένη του ψυχραιμία. Ωστόσο, μετά δύο μόνο μέρες, ο Βενιζέλος ανακοίνωσε στον Κώρζον ότι συνέστησε στην Ελληνική Κυβέρνηση να δεχθεί αμέσως την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης. Δεν είναι γνωστό το τι μεσολάβησε. Όπως και δεν είναι γνωστά όλα τα παρασκήνια των αποφάσεων, αλλά και άλλες λεπτομέρειες, όπως π.χ. η μη ανταπόκριση του Λόυδ Τζώρτζ στις φορτικές εκκλήσεις για βοήθεια στους Έλληνες από τον Μπαζίλ Ζαχάρωφ. Είναι γνωστά τα τηλεγραφήματα του Βενιζέλου προς τη νέα επαναστατική κυβέρνηση της Αθήνας: «…Επήλθον ήδη καταστροφαί ανεπανόρθωτοι… Οι τρεις μεγάλαι και πρώην σύμμαχοι ημών Δυνάμεις απεφάσισαν την απόδωσιν ταύτης εις την Τουρκίαν. Ουδείς δε εχέφρων πολίτης δύναται να διανοηθεί την συνέχειαν του πολέμου προς την Τουρκίαν, με πλήρη ημών διπλωματικήν και στρατιωτικήν απομόνωσιν…» Έγραφε και πρόσθετε ότι οι Τούρκοι θα απειλούσαν και τη Δυτική Θράκη. Τελείωνε δε με τη δήλωση ότι σε περίπτωση που η κυβέρνηση θα αποφάσιζε να κρατήσει την Ανατολική Θράκη τότε … «αι θερμαί ευχαί μου θα συνοδεύσουν τον αγώνα τούτον του Έθνους, αλλά ευρίσκομαι, εν τοιαύτη περιπτώσει, εις την θλιβεράν ανάγκην να αρνηθώ την αποδοχήν της τιμητικής εντολής, όπως αντιπροσωπεύσω την χώραν εις το εξωτερικόν». Πρόκειται για φράσεις που δεν θα περίμενε κανείς ότι θα τις έγραφε ο μέχρι τότε γνωστός Βενιζέλος. Δεν είναι απολύτως σαφής και γνωστή η στάση και το φρόνημα του Ελληνικού Στρατού τις τρομερές εκείνες ημέρες. Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο νέος Έλληνας αρχιστράτηγος Νίδερ ζήτησε να παραβιάσει την ουδέτερη ζώνη στην Κωνσταντινούπολη και να βαδίσει ταχύτατα προς τον Βόσπορο. Πολλοί, στην ηγεσία της επανάστασης του 1922, είχαν παρόμοια στάση. Ωστόσο, είναι αμφίβολο το αν ο στρατηγός Νίδερ διέθετε στρατό με δυνατότητα προέλασης τον Σεπτέμβριο του 1922. Ο Ν. Πλαστήρας, που διαφώνησε με την απόφαση εκκένωσης, μεταπείστηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Παραμένει το γεγονός ότι ο τουρκικός στρατός δεν ήταν σε θέση να διαπλεύσει την Προποντίδα και να επιτύχει την κατάληψη της Ανατολικής Θράκης. Οι Τούρκοι δεν διέθεταν ναυτική δύναμη και η δύναμη πυρός των ελληνικών θωρηκτών ήταν σημαντική με τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Γι’ αυτό οι Άγγλοι είχαν ζητήσει την έξοδο του ελληνικού στόλου από την Προποντίδα κατά τις ημέρες της κρίσης πριν τη Διάσκεψη Ανακωχής. Υπήρχε επίσης και μία στρατηγική συνιστώσα στο να αρνηθούν οι Έλληνες να εκκενώσουν την Ανατολική Θράκη. Μία τέτοια κατάσταση έφερνε αμέσως σε ευθεία αντιπαράθεση τους Συμμάχους με την Τουρκία και το λιγότερο που θα κέρδιζαν οι Έλληνες ήταν πολύτιμος χρόνος. Η διάβαση των Τούρκων από τον Βόσπορο η τον Ελλήσποντο, που κατείχαν με ασθενείς δυνάμεις οι Άγγλοι, σήμαινε Αγγλο-Τουρκική σύγκρουση, κάτι που εξυπηρετούσε τα στρατηγικά συμφέροντα της Ελλάδας. Βρισκόταν δηλαδή η νικημένη Ελλάδα σε θέση που της έδινε τη δυνατότητα να δημιουργήσει μία αγγλική ασπίδα και να αποφύγει νέα σύγκρουση με τους Τούρκους. Βέβαια, η ηττημένη χώρα δεν φαινόταν να έχει τις οικονομικές δυνατότητες για να συνεχίσει τον πόλεμο. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία μας διδάσκει ότι λαοί που είναι αποφασισμένοι και θέλουν να επιβιώσουν βρίσκουν τα μέσα για να αντισταθούν. Η Διάσκεψη Ανακωχής των Μουδανιών Η Διάσκεψη των Μουδανιών, οργανώθηκε από τους Συμμάχους για τη σύναψη της ανακωχής και κράτησε από τις 20 έως 28.9.22. Εκεί η Ελλάδα έπαιξε τον ρόλο βωβού παρατηρητή στον οποίο ανακοινώθηκαν οι εις βάρος του όροι. Ο σκοπός της διάσκεψης ανακωχής των Μουδανιών ήταν να υποχρεωθούν οι Έλληνες να αποσυρθούν από την Ανατολική Θράκη. Το αντάλλαγμα εκ μέρους των Τούρκων θα ήταν ο σεβασμός της ουδέτερης συμμαχικής ζώνης και των Στενών μέχρι την τελική Διάσκεψη Ειρήνης μεταξύ των Συμμάχων και των Τούρκων. Οι Έλληνες εκλήθησαν στα Μουδανιά για να αποδεχθούν τα σε βάρος τους τετελεσμένα γεγονότα. Και αυτό έκαναν. Έγινε δηλαδή εκεί, μία διευθέτηση των συμμαχικών σχέσεων με την Τουρκία, εξόδοις της Ελλάδας. Η διάσκεψη άρχισε χωρίς τους Έλληνες, που δεν είχαν ακόμη φθάσει, με κύριο θέμα τη γραμμή που θα αποσύρονταν οι Έλληνες. Πρόκειται δηλαδή για μια ιδιόρρυθμη διάσκεψη ανακωχής που προδικάζει τη Συνθήκη Ειρήνης. Για μια ανακωχή που υποχρεώνει τον έναν από τους δύο αντιπάλους να υποχωρήσει πολύ πέραν της γραμμής, την οποία κατείχε, και να παραχωρήσει μεγάλες εκτάσεις στον αντίπαλο. Κατά την αφήγηση του Ισμέτ Ινονού στον Σπύρο Μαρκεζίνη το 1972, δέχθηκαν όλοι την προτροπή του: «Ας φθάσουμε σε ένα αποτέλεσμα και οι Έλληνες θα υποχρεωθούν να το δεχθούν». Οι Έλληνες, απλώς προσήλθαν την επαύριο για να τους ζητηθεί να προσυπογράψουν ό,τι οι άλλοι αποφάσισαν εις βάρος τους. Δεν επέτρεψαν στους Έλληνες να παρακαθίσουν στην τράπεζα της Διάσκεψης ως ισότιμοί τους, αλλά τους καλούσαν για ενημέρωση σε κάποιο από τα συμμαχικά πλοία. Μία άλλη διαπίστωση ταπεινωτική για τους Έλληνες είναι ότι οι Γάλλοι και οι Ιταλοί φέρονταν ως σύμμαχοι της Τουρκίας. Μόνον οι απαυδισμένοι Άγγλοι διαπραγματεύονταν, παρεμπιπτόντως, τα συμφέροντα της Ελλάδας. Κατά τον Σπύρο Μαρκεζίνη «οι Έλληνες παρέμειναν βωβοί θεατές και οι Τούρκοι ήγειρον συνεχώς και νέας αξιώσεις». Ο στρατηγός Σαρπύ με την καθοδήγηση του Φρακλίν Μπουγιόν, δέχθηκε όλα τα αιτήματα των Τούρκων. Ακολούθησαν οι Ιταλοί και μετά οι διστακτικοί Άγγλοι. “Η Θράκη μας παραδόθηκε χωρίς να ριφθεί ούτε ένας πυροβολισμός”, σχολίαζε μετά από πενήντα χρόνια ο Ισμέτ Ινονού. Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης Στις 25.9.1922 ο Βενιζέλος τηλεγράφησε από το Παρίσι: «Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς δι’ Ελλάδα», και: «ανάγκη Θράκες να εγκαταλείψωσι την γην, ην από τόσων αιώνων κατοικούσιν, αυτοί και πρόγονοί των». Ήταν ακόμη μία από τις εθνικές εκκαθαρίσεις του 20ου αιώνα. Η Συμφωνία Ανακωχής των Μουδανιών δεν επέβαλε και την αποχώρηση του ελληνικού πληθυσμού. Ωστόσο, οι γενοκτονικές πρακτικές των Τούρκων είχαν δημιουργήσει ένα κλίμα πανικού και φόβου που ανάγκασαν σύσσωμο τον χριστιανικό πληθυσμό να αποχωρήσει ακολουθώντας τον Ελληνικό Στρατό. Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης σήμαινε τη μετακίνηση των 260.000 Θρακών προσφύγων με την οικοσκευή τους και μέρος της σοδειάς τους, όπως και την αποχώρηση δεκάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι τον προηγούμενο μήνα, με την κατάρρευση του μετώπου της Μικράς Ασίας, είχαν καταφύγει στη Θράκη. Μετακινήθηκαν επίσης Αρμένιοι, Κιρκάσιοι και Τούρκοι αντικεμαλικοί των οποίων ο αριθμός δεν είναι γνωστός. Τη μετακίνηση συμπλήρωσε η αποχώρηση 70.000 περίπου στρατιωτών της Στρατιάς Θράκης, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν δυτικά του Έβρου. Μαζί, και τελευταίοι, αποχώρησαν οι Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι και η ελληνική χωροφυλακή. Κατά τις είκοσι ημέρες της εκκένωσης της Θράκης δηλαδή, μετακινήθηκαν προς δυτικά πάνω από 450.000 άτομα. Οι μετακινήσεις έγιναν με τραίνα, με πλοία και οδικώς με κάρα, τα οποία ήταν τότε διαθέσιμα στη Θράκη. Η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης είχε ολοκληρωθεί το τελευταίο δεκαήμερο του Οκτωβρίου του 1922. Γιατί οι Έλληνες δεν αντιστάθηκαν; Δεν μας είναι γνωστό κάτω από ποιές συνθήκες οδηγήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο να επιμείνει στην αποδοχή της εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης και να αποδεχθεί τα τετελεσμένα. Ίσως, ο κυκλοθυμικός χαρακτήρας του επηρεάστηκε από τα καταστροφικά αποτελέσματα της μικρασιατικής του περιπέτειας. Νόμιζε ότι δεν ευθυνόταν για την καταστροφή και ότι προφύλασσε το έθνος από άλλες καταστροφές. Υπάρχει βέβαια και το στοιχείο της ρεαλιστικής αντιμετώπισης μιας κατάστασης που όπως φαινόταν τότε ήταν εξαιρετικά δύσκολη: η χώρα είχε ηττηθεί, ο Στρατός είχε διαλυθεί και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες στερούνταν στέγης και τροφής. Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε τον Βενιζέλο για τη μικρασιατική του πολιτική. Ήταν εμφανής η διάθεση και η κατεύθυνση των Νεότουρκων για τη γενοκτονική εξόντωση του Μείζονος Ελληνισμού της Ανατολής. Οι προθέσεις των Νεότουρκων για πλήρες ξερίζωμα η εξόντωση των μη μουσουλμανικών πληθυσμών στη Μικρά Ασία και τη Θράκη, φάνηκαν αμέσως μετά την επικράτησή τους. Λίγο μετά, υποστηρίχθηκαν θερμά από τους Γερμανούς συμμάχους τους. Η μεγάλης κλίμακας ανατολική πολιτική του Βενιζέλου τελειώνει με τις μοιραίες εκλογές της 1.11.1920, όπως τελειώνει και η ιστορικών διαστάσεων πολιτική του παρουσία. Έκτοτε, δεν υπάρχει ανατολική πολιτική στην Ελλάδα. Κατά το Λόυδ Τζωρτζ οι εκλογές της 1.11.1920 συγκρίνονταν με την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Δεν φανταζόταν τότε, ότι αυτό που θα επακολουθούσε θα ήταν ακόμη τρομερότερο. Η μομφή για τον Βενιζέλο μπορεί να δοθεί για τη ανεξήγητη απόφαση των εκλογών εκείνων, όπως και για την έλλειψη τόλμης τον Σεπτέμβριο του 1922. Βέβαια, η μομφή απευθύνεται στον Βενιζέλο, γιατί οι πολιτικοί αντίπαλοί του, παρά τον πατριωτισμό τους, διέπραξαν τεράστια σφάλματα και ήταν σαφώς ανίκανοι να δώσουν λύση στη μικρασιατική εμπλοκή την οποία ο ίδιος ο Βενιζέλος είχε δημιουργήσει. Ο Βενιζέλος ήταν ο μόνος που διέθετε την τόλμη, το διεθνές κύρος και τις ικανότητες που ήταν απαραίτητες για την απεμπλοκή από τη Μικρά Ασία, όταν ήταν πια φανερό το αδιέξοδο και οι διεθνείς συγκυρίες ήταν πια δυσμενείς. Υπήρχε χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη δυνατό να διασωθεί ο Ελληνισμός της Ανατολής, η Ανατολική Θράκη και ίσως και η Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, Βενιζέλος του 1922 δεν είναι ο Βενιζέλος του 1915 ή του 1919. Για πρώτη φορά φαίνεται να τον διακρίνει κάποια απαισιοδοξία και παραίτηση. Έχει απορρίψει τη Μεγάλη Ιδέα και πιστεύει πλέον ότι τα όρια του Ελληνισμού βρίσκονται στον Έβρο. Η έλλειψη ενδιαφέροντος του Βενιζέλου για την Ανατολική Θράκη μας φαίνεται σήμερα αδικαιολόγητη, όπως και η σύνταξή του με το κλίμα της απογοήτευσης και της παραίτησης. Οπωσδήποτε, η αντίληψη του Βενιζέλου για το Ανατολικό Ζήτημα δεν απέδιδε μεγάλη σημασία στη Θράκη, αφού η πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας ήταν γι’ αυτόν αδύνατη χωρίς ελληνική παρουσία στην ασιατική πλευρά του Αιγαίου. H απόφαση για την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης χωρίς αντίσταση, ο πανικός και η αδυναμία συνεννόησης δεν μπορούν να εξηγηθούν μόνο από την κόπωση και το βάρος της ήττας που πίεζε τους Έλληνες τις μέρες εκείνες. Η ελληνική νευρικότητα και απογοήτευση μπορούν ίσως να ανιχνευθούν σε ό,τι οι αλλεπάλληλες καταστροφές και συμφορές έχουν συσσωρεύσει στο συλλογικό ελληνικό υποσυνείδητο. Εκείνο που πρέπει να παρατηρήσουμε αφορά τη νοοτροπία της εξάρτησης που χαρακτηρίζει τη χώρα μετά τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους. Δηλαδή, την τυφλή πίστη στην παντοδυναμία και τη στήριξη των υποτιθέμενων ξένων συμμάχων μας. Κατά τις δραματικές μέρες πριν από τον Αύγουστο του 1922, κυριαρχούσε η εντύπωση ότι οι Άγγλοι δεν θα επέτρεπαν νίκη των Τούρκων. Μετά την καταστροφή, όλοι, με λίγους διαφωνούντες, που οι διαφωνίες τους πνίγηκαν μέσα στη γενική επιθυμία υποταγής στις συμμαχικές υποδείξεις, ήταν τυφλά πρόθυμοι να πράξουν ό,τι θα επέβαλε το συμμαχικό διευθυντήριο. Ο ίδιος ο Βενιζέλος υποδείκνυε τη συμμόρφωση σε ό,τι επιθυμούσαν οι Άγγλοι. Ζούσε ακόμη στο κλίμα των καλών ημερών. Οι Σύμμαχοι, όμως, δεν νοιάζονταν για τίποτε άλλο από τα συμφέροντά τους και αυτά δεν ήταν τότε ίδια με τα συμφέροντα της Ελλάδας. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι οι Πλαστήρας – Γονατάς ζήτησαν από τον Άγγλο Πρέσβη στην Αθήνα να υποδείξει ο ίδιος τη σύνθεση της Κυβέρνησής τους. Ακόμη και ο Ελ. Βενιζέλος πρόσεχε να είναι πάντα αρεστός στη Μεγάλη Βρετανία. Είναι αντιπροσωπευτικός ο τρόπος με τον οποίο αρχίζει την επιστολή του προς τον Στρατηγό Νίδερ, Διοικητή της Στρατιάς Θράκης την 2.11.1922, αμέσως μετά την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης. Γράφει ο Βενιζέλος: «Φίλτατε στρατηγέ, επιθυμώ να σας συγχαρώ διά την επιτυχίαν μεθ’ης εξετελέσατε την θλιβεράν εντολήν της εκκενώσεως της Αν.Θράκης. θέλω να σας είπω πόσην αληθή υπερηφάνειαν ησθάνθην, όταν εις το υπουργείον των Εξωτερικών εν Αγγλία μου ανεκοίνωσαν σχετικόν τηλεγράφημα του στρατηγου Χάριγκτον, εκφράζοντος την εκτίμησίν του διά τον τρόπον καθ΄ όν έγινε η εκκένωσις….» Μας είναι, πράγματι, οδυνηρό το να παρακολουθούμε τον ιδιοφυή πολιτικό, που πριν δύο χρόνια πρωταγωνιστούσε στη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στην εκδίωξη των Τούρκων από την Ευρώπη, να αισθάνεται τώρα υπερήφανος με τον αμφίβολο έπαινο ενός ασήμαντου στρατηγού, που δεν έτρεφε καμία εκτίμηση για τους Έλληνες. Και τί έπαινο! Έπαινο γιατί οι Έλληνες οργάνωσαν αποτελεσματικά την ταφική πομπή του Ελληνισμού της Θράκης. Δυστυχώς στην πολιτική που ασκήθηκε από μέρους των Ελλήνων κυριάρχησε η φροντίδα να εξυπηρετηθεί πρώτα η Μεγάλη Βρετανία, ώστε ανεπαισθήτως παραμερίστηκαν τα ελληνικά συμφέροντα. Τα επακόλουθα Η εξαγορά της Τουρκίας με την εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης δημιούργησε δυσμενή κατάσταση για τη χώρα μας, η οποία έχασε τη θέση του στρατηγικού εταίρου της Μεγάλης Βρετανίας. Έκτοτε η Τουρκία παραμένει στο στρατόπεδο στο οποίο ανήκει και η Ελλάδα και όπου πάντα η Τουρκία βαρύνει περισσότερο από μας. Εκτός από τη διατήρηση της Ανατολικής Θράκης, κύριος σκοπός της διπλωματίας μας το 1922 θα έπρεπε να είναι και η ματαίωση της προσέγγισης Μεγάλης Βρετανίας – Τουρκίας. Η παραμονή μας στην Ανατολική Θράκη εξυπηρετούσε αμφότερους τους στόχους. Με την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες οι Τούρκοι επιστρέφουν στην Ευρώπη και θέτουν μια υποθήκη που σήμερα ονομάζεται: «Ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Τουρκίας». Χωρίς την παρουσία της στην Ανατολική Θράκη και την Κωνσταντινούπολη, η Τουρκία γίνεται αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή μία χώρα της Ασίας με σαφή ασιατική ταυτότητα. Η μικρασιατική ήττα της Ελλάδας και το ιστορικά πρωτοφανές γεγονός της συγκέντρωσης όλων των Ελλήνων στην ευρωπαϊκή τους κοιτίδα δημιουργούν συνθήκες που τροφοδοτούν μια κρίση ταυτότητας και στις δύο χώρες. Στην Τουρκία, με το να παραμένει μετέωρη σαν τις κρεμαστές γέφυρες του Βοσπόρου ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία και ανάμεσα σε ένα ψευδεπίγραφο δυτικό προσανατολισμό και σε μια ασιατική ταυτότητα. Στην Ελλάδα με το να προσπαθεί να ενταχθεί στο δυτικό ευρωπαϊκό σύστημα, αφού έχει χάσει την οικουμενική της διάσταση και τον μείζονα Ελληνισμό της καθ’ ημάς Ανατολής. Η ελληνική γεωπολιτική σκέψη δεν έχει ακόμη κατορθώσει να εκτιμήσει σωστά το μέγεθος και τη σημασία των γεγονότων. Και αυτό είναι αναγκαίο, γιατί ίσως δεν απέχουμε πολύ από την εποχή κατά την οποία η Τουρκία θα αναδειχθεί και πάλι ως ένα πανευρωπαϊκό πρόβλημα. Ίσως τότε η Μικρασιατική Καταστροφή αποκτήσει τις διαστάσεις μιας ήττας ολόκληρης της Ευρώπης, αλλά και ίσως η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες θα αναγνωρισθεί ως ένα ασύγγνωστο σφάλμα. Παραθέτουμε, τέλος, τη μαρτυρία του Αλέξανδρου Μαζαράκη-Αινιάνος, από το βιβλίο του “Απομνημονεύματα”, που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1948. Ο στρατηγός Μαζαράκης, ένας από τους πρωταγωνιστές της απελευθέρωσης της Θράκης το 1920, ήταν επί κεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπίας στη Διάσκεψη Ανακωχής των Μουδανιών τον Σεπτέμβριο του 1922. «… Τον Σεπτέμβριον του 1922 εκλήθην εις το Υπουργείον των Εξωτερικών, όπου μου ανέθεσαν να αντιπροσωπεύσω την Ελλάδα εις την μέλλουσαν να συνέλθη την 20 Σεπτεμβρίου εις Μουδανιά διάσκεψιν στρατιωτικών αντιπροσώπων της Ελλάδος, της Τουρκίας, της Γαλλίας, της Αγγλίας και Ιταλίας, προς σύναψιν ανακωχής. … »Σημειωτέον ότι και εγώ και η κυβέρνησις ενομίζαμε ότι επρόκειτο μόνον περί ανακωχής, περί των γραμμών δηλαδή όπισθεν των οποίων θα έμενεν ο ελληνικός και ο τουρκικός στρατός μέχρι της συνθήκης της ειρήνης, ως άλλως εξήγετο και από την διακοίνωσιν των δυνάμεων. »Της επιτροπής μετείχον εκ μέρους της Αγγλίας ο στρατηγός Χάριγκτον, της Γαλλίας ο στρατηγός Σαρπύ, της Ιταλίας ο στρατηγός Μομπέλλι, της Τουρκίας (τον οποίον διόλου δεν συνήντησα) ο στρατηγός Ισμέτ Πασσάς. Ούτοι δεν ανέμενον την άφιξίν μας αλλά συνεδριάσαντες την 20–21 είχον ήδη παρασκευάσει το κείμενον της ανακωχής το οποίον και μας παρουσίασαν προς αποδοχήν την 22αν. Εις την πρώτην συνεδρίασιν της 22ας Σεπτεμβρίου, γενομένην επί αγγλικού θωρηκτού, μας επέδειξαν κείμενον έτοιμον της συνθήκης της ανακωχής εις το οποίον είχον μείνει σύμφωνοι οι Τούρκοι και οι τέως σύμμαχοί μας, χωρίς καν να μας ερωτήσουν. Δια τούτο ωρίζετο η άμεσος εκκένωσις της Θράκης υπό του ελληνικού στρατού μέχρι τον Έβρον και ότι επρόκειτο μόνον να συζητηθούν αι λεπτομέρειαι της εκτελέσεως. Εδήλωσα αμέσως ότι το κείμενον τούτο προδικάζει την συνθήκην της ειρήνης, ότι εγώ ήλθον δια να συζητήσω περί ανακωχής και όχι δια να ακούσω την άμεσον κατάληψιν της Θράκης υπό των Τούρκων και ότι υπό τοιούτους όρους θεωρώ τούτο απαράδεκτον και ούτε οδηγίας τοιαύτας έχω, ούτε καν θέλω να λάβω γνώσιν. Κατά την διεξαχθείσαν συζήτησιν ο Γάλλος αντιπρόσωπος στρατηγός Σαρπύ εζήτει με νευρικότητα και εκβιαστικώς να μας πιέση εις άμεσον αποδοχήν των πάντων, επισείων τους κινδύνους της παρελκύσεως, αφού δήθεν οι σύμμαχοι ανέλαβον να πείσουν τον Κεμάλ να μη διαπεραιωθή εις Ευρώπην και μας καταδιώξη και παρεχώρησαν εις αυτόν την Θράκην, η οποία παραχώρησις είναι οριστική. … »Υπό τας συνθήκας ταύτας μετέβην εις την επί του αντιτορπιλλικού σύσκεψιν όπου ευθύς αμέσως εδήλωσα ότι μη γενομένης δεκτής ουδεμιάς ημετέρας προτάσεως δεν δύναμαι να υπογράψω. … »Αλλά θα ήτο η ιδία η στάσις της Αγγλίας εάν έβλεπε μετ’ ολίγας ημέρας, μετά ένα μήνα, σημαντικήν εις τη Θράκην ελληνικήν δύναμιν με την στερράν απόφασιν να κρατήση και να αμυνθή αυτής; Θα ήτο διατεθειμένη τότε να συμμετάσχη με τας δύο άλλας δυνάμεις εις εκβιαστικά εναντίον της Ελλάδος μέτρα; Και επί πλέον, εάν αφιέμεθα μόνοι απέναντι των Τούρκων, θα ηδύναντο αυτοί, ενόσω με τον στόλον μας είμεθα κύριοι της Προποντίδος, να διαπεραιώσουν σημαντικάς δυνάμεις εξ Ασίας εις Θράκην; Βεβαίως όχι. Υπάρχει λοιπόν βάσιμος ελπίς ότι εάν παρετείναμεν την εκκρεμότητα, μη δεχόμενοι την εκκένωσιν της Θράκης και εν τω μεταξύ συντόνως ενισχύαμεν και ωργανούμεν τας εκεί στρατιωτικάς δυνάμεις μας, η μεν Ευρώπη δεν θα ήτο ηνωμένη δια να επέμβη, οι δε Τούρκοι δεν θα είχον εις χείρας των κανέν όπλον δια να εκβιάσουν και ημάς και την Ευρώπην. »Προκειμένου, επαναλαμβάνω, δια τόσον μεγάλον έπαθλον όπως η Θράκη, ήξιζε τον κόπον να μεταχειρισθή η Ελλάς όλα τα μέσα δια να την κρατήση, φθάνουσα μέχρι του τελευταίου σημείου, όπου θα έβλεπε πλέον ότι η αντίστασίς της ήτο άσκοπος και εγέννα δεινοτέρους κινδύνους. »Νομίζω λοιπόν ότι και ο Βενιζέλος εν Παρισίοις και η επανάστασις εν Αθήναις έσπευσαν πολύ, χάσαντες απ’ αρχής κάθε ελπίδα, να αποδεχθούν την εκκένωσιν της Ανατολικής Θράκης….». image.png Παράρτημα Χρονολογικός πίνακας γεγονότων. Οι ημερομηνίες είναι στο παλιό Γρηγοριανό ημερολόγιο, το οποίο ίσχυε τότε στην Ελλάδα. Το νέο Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο ίσχυε τότε στην Ευρώπη προκύπτει με την πρόσθεση 13 ημερών. Το Ιουλιανό ημερολόγιο εφαρμόσθηκε στην Ελλάδα το 1923. 13.08.1922 Τουρκική επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ 14.08.1922 Διάσπαση του ελληνικού μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ 21.08.1922 Διάταγμα αποστράτευσης των προ του 1918 κλάσεων του Ελληνικού Στρατού 27.08.1922 Είσοδος των Τούρκων στη Σμύρνη 29.08.1922 Οι Άγγλοι αρχίζουν να οχυρώνουν το Τσανάκ Καλέ και να συγκεντρώνουν δυνάμεις 31.08.1922 Ο Κεμάλ στη Σμύρνη. Δήλωσή του ότι μόνο η παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα απέτρεπε τη σύγκρουσή του με τους Συμμάχους 02.09.1922 Το αγγλικό υπουργικό συμβούλιο αποφασίζει να αντιμετωπίσει ένοπλα απόπειρα παραβίασης της ουδέτερης ζώνης στο Τσανάκ Καλέ από τους Τούρκους 02.09.1922 Έκκληση των Άγγλων προς τις αποικίες για στρατιωτική ενίσχυση κατά της Τουρκίας 03.09.1922 Άρνηση των αποικιών, εκτός της Νέας Ζηλανδίας, για αποστολή στρατευμάτων στα Δαρδανέλλια. 03.09.1922 Ανακοίνωση της αγγλικής κυβέρνησης ότι θα αντιμετωπισθεί με πόλεμο η παραβίαση της ουδέτερης ζώνης από την Τουρκία 03.09.1922 Άφιξη του Πλαστήρα στη Χίο. Αμέσως αρχίζει την προετοιμασία κινήματος 04.09.1922 Αποχώρηση των γαλλικών και ιταλικών στρατευμάτων από το Τσανάκ Καλέ 05.09.1922 Τουρκικά στρατεύματα εισέρχονται στην ουδέτερη ζώνη στην περιοχή του Τσανάκ Καλέ. Αμφότεροι Τούρκοι και Άγγλοι δεν ανοίγουν πυρ 06.09.1922 Οι τελευταίοι Έλληνες στρατιώτες αποχωρούν από τη Μικρά Ασία 06.09.1922 Άφιξη του Λόρδου Κώρζον στο Παρίσι. Αγγλογαλλική ρήξη 07.09.1922 Αποχώρηση των γαλλικών και ιταλικών στρατευμάτων από το Τσανάκ Καλέ 09.09.1922 Συμφωνία των Συμμάχων στο Παρίσι για εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία (συζητήσεις Πουανκαρέ και Λόρδου Κώρζον) 10.09.1922 Οι τρεις δυνάμεις ζητούν με κοινή ανακοίνωσή τους προς την Τουρκία τη συμμετοχή της σε Διάσκεψη Ειρήνης με αντάλλαγμα την απόδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία 11.09.1922 Έκρηξη επαναστατικού κινήματος Πλαστήρα-Γονατά στη Χίο και στη Μυτιλήνη. Στόχος του η ανατροπή του Κωνσταντίνου και η σωτηρία της Ανατολικής Θράκης. Το σύνθημα είναι «Ελλάς-Σωτηρία» 12.09.1922 Επιβίβαση σε πλοία των επαναστατικών στρατευμάτων της Χίου και της Μυτιλήνης με προορισμό την Αττική 12.09.1922 Η Κυβέρνηση Τριανταφυλλάκου αποδέχεται την παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία 14.09.1922 Ο Βενιζέλος αναλαμβάνει την εκπροσώπηση του επαναστατικού καθεστώτος στο εξωτερικό 15.09.1922 Είσοδος των επαναστατικών στρατευμάτων στην Αθήνα 15.09.1922 Ο Κωνσταντίνος παραιτείται 16.09.1922 Τελεσίγραφο των Άγγλων προς τους Τούρκους στο Τσανάκ Καλέ. Το τελεσίγραφο δεν επιδίδεται στους Τούρκους από τον στρατηγό Χάριγκτον 17.09.1922 Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος φεύγει από την Ελλάδα 18.09.1922 Συμφωνείται μεταξύ Συμμάχων και Τούρκων Διάσκεψη Ανακωχής που θα διεξαχθεί στα Μουδανιά 19.09.1922 Θυελλώδης συζήτηση Βενιζέλου-Λόρδου Κώρζον στο Παρίσι 20.09.1922 Αρχίζει η Διάσκεψη των Μουδανιών 20.09.1922 Τηλεγράφημα του Βενιζέλου προς την Επανάσταση για την αποχώρηση από την Ανατολική Θράκη 21.09.1922 Ο Πλαστήρας στη Θράκη. Αποτυγχάνει να συναντηθεί με τον Κεμάλ 21.09.1922 Άφιξη της ελληνικής αντιπροσωπίας στα Μουδανιά 22.09.1922 Ο Βενιζέλος δηλώνει στον Λόρδο Κώρζον ότι η Ελλάδα θα αποχωρήσει από την Ανατολική Θράκη 23.09.1922 Αποχώρηση του Πλαστήρα από τα Μουδανιά 24.09.1922 Η Ελληνική Κυβέρνηση αποδέχεται την παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία 25.09.1922 Η Ελληνική Κυβέρνηση εξουσιοδοτεί τον Έλληνα Αρμοστή στην Κωνσταντινούπολη να υπογράψει τη Συνθήκη Ανακωχής των Μουδανιών 28.09.1922 Υπογραφή της Συνθήκης των Μουδανιών. Αποχώρηση Έλληνα αντιπρόσωπου 30.09.1922 Ο Στρατηγός Νίδερ εκδίδει διαταγές για την αποχώρηση των Ελλήνων από την Ανατολή Θράκη 30.09.1922 Σύσκεψη του υπουργικού συμβουλίου στην Αθήνα και αποδοχή της εκχώρησης της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία 02.10.1922 Αρχίζει η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες 06.10.1922 Παραίτηση της Κυβέρνησης Λόυδ Τζωρτζ 20.10.1922 Συμπλήρωση της εγκατάλειψης της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες 11.11.1922 Αρχίζει η αποχώρηση των Ελλήνων από τη Θρακική Χερσόνησο 15.11.1922 Παράδοση της Ανατολικής Θράκης στους Τούρκους.

APPLE

Apple: Από το γκαράζ του 1976 σε έναν σύγχρονο παγκόσμιο κολοσσό 01.04.2026 04:30 Σωτηρία Δημητρίου Σχετικό άρθρο Μπιλ Γκέιτς: Η συγνώμη στο Ίδρυμα, η σχέση με τον Επστιν και οι Ρωσίδες wsj Συγνώμη Γκέιτς προς το Ίδρυμα για τις επαφές με τον Επστιν και τις Ρωσίδες Apple: Από το γκαράζ του 1976 σε έναν σύγχρονο παγκόσμιο κολοσσό Ο Στηβ Τζομπς παρουσιάζει το MacBook Air, στο Macworld Expo στο Σαν Φρανσίσκο, το 2008. Η ίδρυση της Apple και ο «ιστορικός συμβιβασμός» με τη Microsoft Άκουσε το άρθρο Η φωνή είναι προϊόν ΑΙ Την 1η Απριλίου 1976 ιδρύθηκε η Apple, η εταιρεία-κολοσσός που σήμερα μετρά εκατομμύρια πωλήσεις και έχει εντάξει τις συσκευές της στην καθημερινότητα ανθρώπων κάθε ηλικίας. Από μαθητές μέχρι ανθρώπους τρίτης ηλικίας, iPhone και Mac βρίσκονται πλέον παντού, ιδιαίτερα στην εποχή των social media, που η ευκολία στη χρήση παίζει καθοριστικό ρόλο. «Η Apple είναι η εταιρεία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τους υπολογιστές», έγραφε ο Σπύρος Φράγκος στο «BHMA» της 10ης Αυγούστου 1997, περιγράφοντας πώς, χάρη στο λειτουργικό της σύστημα Macintosh, «ο χειρισμός ενός υπολογιστή έγινε πολύ φιλικός», με το ποντίκι και τα εικονίδια να μετατρέπουν μια δύσκολη διαδικασία σε κάτι προσιτό για όλους: «Στην Apple οφείλεται κατά ένα μεγάλο ποσοστό η εξάπλωση των υπολογιστών σε σπίτια και σχολεία, αφού το σύστημά της είναι τόσο απλό που και ένας μικρός μαθητής ή μια απλή νοικοκυρά μπορεί να το καταλάβει μέσα σε λίγα λεπτά. Newsletter Κάθε Κυριακή γράφουμε Ιστορία για το inbox σου ΕΓΓΡΑΦΗ cityhubIcon Από το γκαράζ στην επανάσταση των υπολογιστών »Η Apple ιδρύθηκε την Πρωταπριλιά του 1976 από δυο φιλαράκια, τον Στίβεν Τζομπς και τον Στίβεν Βόζνιακ. Ο Τζομπς πούλησε μάλιστα το φορτηγάκι του για να στήσει μαζί με τον φίλο του την καινούργια επιχείρηση στο γκαράζ του σπιτιού των γονέων του, στο Κιουπερτίνο της Καλιφόρνιας […] Ο Στηβ Τζομπς σε παρουσίαση το 2010, μπροστά σε φωτογραφία από τα πρώτα χρόνια της Apple με τον ίδιο και τον συνιδρυτή της εταιρείας, Στιβ Βόζνιακ. »Στόχος των δύο Στίβεν ήταν να εξοικειώσουν με τους υπολογιστές ανθρώπους που ποτέ δεν θα σκέφτονταν να ασχοληθούν με αυτούς. Και τα κατάφεραν. Μέσα σε δέκα χρόνια οι υπολογιστές Macintosh έγιναν συνώνυμοι με τη λειτουργικότητα και ανάγκασαν τους γίγαντες του χώρου των υπολογιστών να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους». Ο Στηβ Τζομπς το 1984 με τον Macintosh, τον πρώτο επιτυχημένο προσωπικό υπολογιστή μαζικής αγοράς Μέσα σε λίγα χρόνια, οι υπολογιστές της εταιρείας έγιναν σημείο αναφοράς. Αλλά η επιτυχία δεν κράτησε για πάντα. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90, η Apple είχε αρχίσει να χάνει έδαφος. Όπως σημειωνόταν ήδη στο δημοσίευμα του 1997: «Το στρατηγικό λάθος της εταιρείας να μην εκχωρήσει τα δικαιώματα του λειτουργικού της συστήματος σε άλλους μεγάλους κατασκευαστές, της στέρησε τη δυνατότητα να κυριαρχήσει σε ολόκληρο τον κόσμο». Την ίδια ώρα, η Microsoft του Μπιλ Γκέιτς ακολουθούσε το αντίθετο μοντέλο και επικρατούσε σε βάρος της Apple. Όπως έγραφε ο Σπύρος Φράγκος στο «ΒΗΜΑ»: «Οι συσσωρευμένες ζημιές της εταιρείας έχουν ξεπεράσει το 1,5 δισ. δολάρια τα τελευταία χρόνια, ενώ το μερίδιό της στην αγορά διαρκώς συρρικνώνεται. Μέσα στο πρώτο τετράμηνο του 1997 η Apple κατέκτησε μόνο το 2,9% της αμερικανικής αγοράς, ενώ πριν από ένα χρόνο είχε το 10,2%. Αλλά και στην Ευρώπη το μερίδιό της μειώνεται εξαιτίας της κυριαρχίας των Windows και της μείωσης του αριθμού των νέων προγραμμάτων που προσφέρονται σε έκδοση για υπολογιστές Macintosh». Ο «ψυχρός πόλεμος» Η Apple και η Microsoft δεν ήταν απλώς ανταγωνιστές. Ήταν δύο διαφορετικές φιλοσοφίες. Το ίδιο δημοσίευμα περιγράφει «δύο εντελώς αντίθετους κόσμους» με «φανατικούς οπαδούς», σε έναν ιδιότυπο «ψυχρό πόλεμο» της πληροφορικής. Κανείς δεν ανέμενε την ανατροπή που θα ακολουθούσε. Στις 6 Αυγούστου 1997, ο Στιβ Τζομπς ανέβηκε στη σκηνή του MacWorld Expo και ανακοίνωσε μια συμφωνία που «ξάφνιασε τους πάντες». «Ντυμένος όπως πάντα απλά και με το κάπως απόμακρο ύφος που ανέκαθεν τον χαρακτήριζε, ο συνιδρυτής της Apple ανακοίνωσε σε περίπου 2.000 ανθρώπους, που είχαν πάει στη Βοστώνη για να τον ακούσουν, τη συμφωνία που μόλις πριν από λίγο είχε κλείσει με τον κ. Γκέιτς. “Πρέπει να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι για να κερδίζει η Apple πρέπει να χάνει η Microsoft”, είπε στον κόσμο που τα είχε χάσει και, μόλις κατάλαβε τι συμβαίνει, άρχισε να του σφυρίζει. Και όταν μέσα από μια γιγαντοοθόνη εμφανίστηκε ο ίδιος ο κ. Γκέιτς, οι αποδοκιμασίες έγιναν εντονότερες». «ΤΟ ΒΗΜΑ», 10.8.1997, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ» Για τον κόσμο της τεχνολογίας η κίνηση αυτή ήταν «κάτι ανάλογο με τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου ή την κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου». Η επένδυση της Microsoft και η «συμφιλίωση» Η Microsoft είχε επενδύσει 150 εκατομμύρια δολάρια στην Apple, ενώ οι δύο πλευρές συμφώνησαν να βάλουν τέλος στις διαμάχες τους: «Η τονωτική ένεση των 150 εκατ. δολαρίων από τη Microsoft στην Apple ήταν περισσότερο μια συμβολική κίνηση του Μπιλ Γκέιτς παρά μια ουσιαστική ενέργεια για τη σωτηρία της εταιρείας […] Πρώτη φορά στην ιστορία της πληροφορικής δύο εντελώς αντίθετοι κόσμοι ήρθαν κοντά. »Από την έδρα της Microsoft, στο Ρέντμοντ της Πολιτείας της Ουάσιγκτον, ο πλουσιότερος άνθρωπος του πλανήτη μας (σύμφωνα με το περιοδικό «Forbes») εξέφρασε τον θαυμασμό του για όσα έχει προσφέρει η Apple στην πληροφορική και δήλωσε ότι ανυπομονεί να τη βοηθήσει να ξεπεράσει τα προβλήματά της. »Οι συγκεντρωμένοι δεν πίστευαν στα αφτιά τους. Για τους πιστούς της Apple η είδηση της συνεργασίας ισοδυναμεί με παράδοση στον κατακτητή και με το τέλος της μοναδικότητας που προσφέρει το λειτουργικό σύστημα της εταιρείας. Έχουν όμως έτσι τα πράγματα;» Ο συμβιβασμός Η συμφωνία είχε ξεκάθαρους κερδισμένους και από τις δύο πλευρές: «Η συμφωνία προβλέπει την αγορά από τη Microsoft ενός πακέτου μετοχών της Apple αξίας 150 εκατ. δολαρίων, που ισοδυναμεί με το 7% της αξίας της. Με τις μετοχές αυτές ο κ. Γκέιτς δεν αποκτά δικαίωμα ψήφου, ενώ έχει δεσμευτεί να μην τις πουλήσει μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. »Η Microsoft θα συνεχίσει να προσφέρει δημοφιλή προγράμματά της, όπως το Office, και σε έκδοση για υπολογιστές Macintosh (τουλάχιστον για πέντε χρόνια), ενώ η Apple θα εφοδιάζει από εδώ και πέρα όλα τα νέα της μηχανήματα με τον Internet Explorer (το απαραίτητο λογισμικό για την περιήγηση στο Διαδίκτυο) της Microsoft. Θα διευρυνθεί δηλαδή η ήδη υπάρχουσα συνεργασία των εταιρειών σε επίπεδο προγραμμάτων, αφού η Microsoft είναι εδώ και χρόνια ένας από τους κυριότερους προμηθευτές της Apple. »Οι δύο πλευρές συμφωνησαν επίσης να τερματίσουν τη μακρόχρονη διαμάχη τους για τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας των Windows και να αναπτύξουν από κοινού μια δική τους εκδοχή της Java, δηλαδή της νέας “γλώσσας” που θα χρησιμοποιεί η καινούργια γενιά των υπολογιστών που προορί ζεται μόνο για την εξερεύνηση του Διαδικτύου […] »Κερδισμένη είναι σίγουρα η Apple, στην οποία θα εισρεύσει ζεστό χρήμα σε μια περίοδο που το έχει μεγάλη ανάγκη». Η εταιρεία είχε την ευκαιρία να δηλώσει ξανά παρούσα στην αγορά, έχοντας εξασφαλίσει την υποστήριξη του κυρίαρχου στην παγκόσμια αγορά. Ενώ παράλληλα, κατακτούσε ξανά την αξιοπιστία της στα μάτια των νέων αγοραστών. Το όφελος του Μπιλ Γκέιτς Για τη Microsoft, του Μπιλ Γκέιτς, η κίνηση είχε πολιτική και επιχειρηματική αξία: «Έχοντας κατακτήσει το 80% της αμερικανικής αγοράς, έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει προβλήματα με τις ομοσπονδιακές αρχές που δεν βλέπουν με καλό μάτι τις μονοπωλιακές τάσεις του. Με τη συμφωνία αυτή εξασφαλίζει την έξωθεν καλή μαρτυρία, γιατί ποιος θα μπορέσει να τον κατηγορήσει ότι καταβροχθίζει τους αντιπάλους του, όταν ο ίδιος ενισχύει έναν από τους βασικούς ανταγωνιστές του;» Παράλληλα, διασφαλιζόταν η παρουσία βασικών προϊόντων της Microsoft στους υπολογιστές της Apple και άνοιγε ο δρόμος για ευρύτερες συνεργασίες. Η αρχή μιας επιστροφής που κανείς δεν προέβλεπε Το 1997, τίποτα δεν ήταν βέβαιο και τα ερωτήματα για τις συνέπειες της συμφωνίας ήταν ανοιχτά: «Μπορεί να μην προχωρήσει παραπέρα ή μπορεί να οδηγήσει και σε εξαγορά της Apple από τον κ. Γκέιτς. Ο,τι και να συμβεί, όμως, το σίγουρο είναι ότι μετά τις 6 Αυγούστου ο κόσμος των υπολογιστών δεν είναι πια ο ίδιος. Τα τείχη έπεσαν και ο ιστορικός συμβιβασμός έγινε πραγματικότητα». Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά, είναι σαφές ότι η συμφωνία εκείνη δεν σήμανε το τέλος της Apple, αλλά την αρχή της επιστροφής της. Σήμερα, η Apple και η Microsoft συγκαταλέγονται στις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο, με αποτιμήσεις που αγγίζουν ή και ξεπερνούν τα 4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Δεν αποτελούν πλέον αντίπαλα στρατόπεδα, αλλά δύο υπερδυνάμεις που σε κάποια πεδία ανταγωνίζονται και σε άλλα συνυπάρχουν.

MICROSOFT

Από τρεις εργαζόμενους σε αυτοκρατορία: Η ιστορία της Microsoft 04.04.2026 08:00 Σωτηρία Δημητρίου Σχετικό άρθρο Apple: Από το γκαράζ του 1976 σε έναν σύγχρονο παγκόσμιο κολοσσό Apple: Από το γκαράζ του 1976 σε έναν σύγχρονο παγκόσμιο κολοσσό Από τρεις εργαζόμενους σε αυτοκρατορία: Η ιστορία της Microsoft Τα πρώτα βήματα, η εκτόξευση και η παγκόσμια κυριαρχία Άκουσε το άρθρο Η φωνή είναι προϊόν ΑΙ Στις 4 Απριλίου 1975, οι νεαροί τότε προγραμματιστές Μπιλ Γκέιτς και Πόλ Άλεν ιδρύουν τη Microsoft, μια μικρή εταιρεία με φιλόδοξο στόχο την ανάπτυξη λογισμικού για τους πρώτους προσωπικούς υπολογιστές. Περισσότερα από πενήντα χρόνια αργότερα, η Microsoft έχει εξελιχθεί σε μία από τις ισχυρότερες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο, επηρεάζοντας καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, επικοινωνούμε και χρησιμοποιούμε την τεχνολογία. Σήμερα, η εταιρεία εξακολουθεί να πρωταγωνιστεί στις τεχνολογικές εξελίξεις, επενδύοντας στην τεχνητή νοημοσύνη, κυρίως μέσω της συνεργασίας της με την OpenAI. Τα πρώτα βήματα μιας μικρής εταιρείας «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 15ης Ιανουαρίου 2000 κατέγραφε ήδη τη «μυθιστορηματική» ιστορία της Microsoft μέσα από ένα συνοπτικό χρονολόγιο: Newsletter Κάθε Κυριακή γράφουμε Ιστορία για το inbox σου ΕΓΓΡΑΦΗ cityhubIcon «1975: Η δημιουργία της Microsoft είναι γεγονός. Κατά το πρώτο έτος της λειτουργίας της έχει έσοδα 16 χιλιάδων δολαρίων και… τρεις εργαζόμενους, από τους οποίους οι δύο είναι και τα ιδρυτικά στελέχη της: ο Μπιλ Γκέιτς και ο Πολ Άλεν. Ακόμη και με τρία άτομα, ωστόσο, η εταιρεία δημιουργεί τη “γλώσσα” Basic για τον υπολογιστή Altair». Ο Μπιλ Γκέιτς (δεξιά) και ο Πολ Άλεν κάθονται μπροστά από τα τερματικά Teletype Model 33 ASR, τα οποία χρησιμοποιούσαν για να γράφουν προγράμματα. Η δεκαετία του ’70 κλείνει με τα πρώτα σημάδια ανάπτυξης. Η εταιρεία αποκτά επίσημη μορφή και επεκτείνεται εκτός ΗΠΑ: «1977: Μόλις το 1977, ωστόσο, η Microsoft λαμβάνει και την επίσημη μορφή της, ως συνεταιρισμός ανάμεσα στους Γκέιτς και Άλεν. Η εταιρεία πωλεί τη γλώσσα Basic στην Apple. 1978: Οι πωλήσεις της εταιρείας ξεπερνούν για πρώτη χρονιά το 1 εκατ. δολάρια. 1979: Η Microsoft περνά τον Ατλαντικό. Επίσημος αντιπρόσωπός της στην Ευρώπη, η Vector International». Η επόμενη δεκαετία θα αποδειχθεί καθοριστική: «1980: Στο ανθρώπινο δυναμικό της εταιρείας προστίθεται ο σημερινός διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας κ. Στιβ Μπάλμερ» Οι Μπάλμερ και Γκέιτς σε συνέντευξη Τύπου το 2001. Ο Μπάλμερ πήρε τη σκυτάλη όταν ο Γκέιτς αποχώρησε από τη θέση του CEO. Η φωτογραφία του αιώνα Ένα χρόνο αργότερα, το 1981, οι δύο ιδρυτές απαθανατίζονται σε μια εικόνα που σήμερα μοιάζει σχεδόν ιστορικό ντοκουμέντο. «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 2ας Ιανουαρίου 2000, δημοσιεύει την φωτογραφία, μεταξύ άλλων, σε αφιέρωμα με τον τίτλο «Οι φωτογραφίες του 20ου αιώνα»: «ΤΟ ΒΗΜΑ», 2.1.2000, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ» «Το 1981, στην Ουάσιγκτον, οι νεαροί τότε ιδρυτές της εταιρείας Microsoft, Μπιλ Γκέιτς (αριστερά στη φωτογραφία) και Πολ Άλεν (δεξιά), φωτογραφίζονται στα τότε μικρά γραφεία της επιχείρησής τους στο Μπελβί της Ουάσιγκτον. Πίσω τους διακρίνονται μεγάλοι προσωπικοί υπολογιστές σε μέγεθος ψυγείου και ράφια με μπομπίνες μαγνητοταινιών. »Ο κ. Γκέιτς, φοιτητής ακόμη στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, δημιούργησε μαζί με τον κ. Αλεν τη Microsoft, η οποία επρόκειτο να γίνει η μεγαλύτερη σε αξία εταιρεία στον κόσμο. Το 1981 η Microsoft διέθετε 85 άτομα προσωπικό». Η καθοριστική δεκαετία Δύο χρόνια μετά, η Microsoft περνά από τα πρώτα της προϊόντα σε εκείνο που θα καθορίσει την ταυτότητά της: «1983: Η Microsoft ανακοινώνει τη δημιουργία του προϊόντος με το οποίο έκτοτε ταυτίστηκε το όνομά της, τα Microsoft Windows, τα οποία αποτελούν τη φιλική προς τον χρήστη επέκταση του λειτουργικού προγράμματος DOS. Θυγατρικές της εταιρείας ανοίγουν στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία». Αυτή είναι μια δεκαετία κυριαρχίας για την εταιρεία. Εισάγεται στο χρηματιστήριο, ξεπερνά ανταγωνιστές και εκτοξεύει τα έσοδά της: «1985: Η πρώτη δεκαετία της εταιρείας εορτάζεται με πωλήσεις ύψους 140 εκατ. δολαρίων. Τα προϊόντα της περιλαμβάνουν ήδη λειτουργικά συστήματα, γλώσσες υπολογιστών, εφαρμογές για επιχειρήσεις, hardware, αλλά και βιβλία που καθοδηγούν στον υπέροχο νέο κόσμο… Τα Windows 1.0 κυκλοφόρησαν στις 20 Νοεμβρίου 1985, ως η πρώτη έκδοση της σειράς Windows. 1986: Η Microsoft εισάγεται στο χρηματιστήριο. Κατά την πρώτη δημόσια προσφορά της, η εταιρεία συγκέντρωσε 61 εκατ. δολάρια. 1988: Η Microsoft ξεπερνά τη Lotus και γίνεται η μεγαλύτερη εταιρεία πώλησης λειτουργικών προγραμμάτων και εφαρμογών στον κόσμο. 1990: Την ίδια ώρα που τα έσοδα της εταιρείας ξεπερνούν για πρώτη φορά το 1 δισ. δολάρια, ο κ. Γκέιτς περιγράφει το όραμά του για το μέλλον στην έκθεση COMDEX». Ο «κύριος Software» και το όραμα Ο «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» της 16ης Οκτωβρίου 1991, αναφερόταν στον Μπιλ Γκέιτς ως «Ο κύριος Software που έχει κάνει τους γίγαντες των κομπιούτερ – την ΙΒΜ και την Apple – να φοβούνται την κάθε του κίνηση. »Ο Γουίλιαμ Γκέιτς ο 3ος είναι ο Κύριος Software σε ηλικία 38 χρόνων. Τελευταία του εφεύρεση, τα PC “πολυμέσων” (multimedia), που τα κάνουν όλα – ή σχεδόν όλα […] »Η Microsoft ειδικεύεται σε κάτι που δεν μπορούν να παράγουν οι ανταγωνιστές της: στο software. Με πωλήσεις των οποίων η αξία ξεπερνά τα 4,5 δισ. δολάρια, ο Γκέιτς ελέγχει ασφυκτικά την αγορά και κάνει τους παλαιούς κυρίαρχους να μετέρχονται όλα τα μέσα για να τον εξοντώσουν». Το ίδιο δημοσίευμα καταγράφει και το όραμα που είχε διατυπώσει ήδη από το 1975: «Ο Γκέιτς το 1975 – μία εξαετία προτού ρίξει στην αγορά τον πρώτο PC η ΙΒΜ – έγραφε στις σημειώσεις του: “Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα είδος κομπιούτερ, το οποίο να υπάρχει σε κάθε γραφείο και σε κάθε σπίτι”. »Σήμερα, και αφού ξόδεψε εκατομμύρια δολάρια στην έρευνα […] παράγει τους υπολογιστές “πολυμέσων” (multimedia) – ένα μικρό θαύμα της ψηφιακής τεχνολογίας. Κινούμενες και σταθερές εικόνες, ήχος και κείμενο συγκεντρώνονται στο ίδιο PC, που μπορεί να κρατηθεί υπό μάλης, να μεταφερθεί εύκολα σε μεγάλες αποστάσεις ή να τοποθετηθεί αμέσως, όπου επιθυμεί ο χρήστης. Η παγκόσμια κυριαρχία Η δεκαετία του ’90 σφραγίζεται από την καθολική επικράτηση των Windows και τη μαζική διάδοση των προσωπικών υπολογιστών: «1993: Οι χρήστες του λειτουργικού προγράμματος των Windows ανέρχονται σε 25 εκατομμύρια, κάνοντας το προϊόν το πιο δημοφιλές του είδους στον κόσμο. 1995: Τα 20ά γενέθλιά της εταιρείας σημαδεύονται από την κυκλοφορία του προϊόντος Microsoft Windows 95, το οποίο πωλεί 1 εκατομμύριο κομμάτια μέσα στις τέσσερις πρώτες ημέρες κυκλοφορίας του. 1997: Με έσοδα που ξεπερνούν τα 11 δισ. δολάρια, η εταιρεία προσελκύει για πρώτη φορά την προσοχή του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ για τις μονοπωλιακές πρακτικές της». Στο τέλος της χιλιετίας, η Microsoft φτάνει στο απόγειο της ισχύος της: «1999: Η Microsoft γίνεται η πρώτη εταιρεία της οποίας η κεφαλαιακή αξία αγγίζει τα 500 δισ. δολάρια. Η δεκαετία του ’90, εξάλλου, χαρακτηρίζεται από τους κκ. Γκέιτς και Μπάλμερ ως “η δεκαετία των εφαρμογών”». Το 2000 σηματοδοτεί μια νέα εποχή. Ο Μπιλ Γκέιτς αποχωρεί από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου, έχοντας ήδη μετατρέψει μια μικρή startup σε παγκόσμιο γίγαντα: «2000: Εικοσιπέντε χρόνια μετά – και με τον φόβο της διάλυσης της εταιρείας – ο ιδρυτής της Microsoft κ. Μπιλ Γκέιτς αποσύρεται από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου υπέρ του κ. Στιβ Μπάλμερ. Στην πορεία, βέβαια, έχει γίνει ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου, με προσωπική περιουσία ύψους 100 δισ. δολαρίων, και η Microsoft η εταιρεία με τους περισσότερους εκατομμυριούχους εργαζόμενους στον κόσμο!». Ο Πολ Άλεν και ο Μπιλ Γκέιτς σε αγώνα NBA στο Σιάτλ το 2004, σε μια σπάνια κοινή δημόσια εμφάνιση, χρόνια μετά την αποχώρηση του Άλεν από τη Microsoft το 1983, για λόγους υγείας. Από τότε μέχρι σήμερα, η ιστορία της Microsoft συνεχίζει να γράφεται, καθώς δεν έπαψε να προσαρμόζεται στις νέες τεχνολογικές συνθήκες, διατηρώντας πρωταγωνιστικό ρόλο στη βιομηχανία. Η πορεία της εξακολουθεί να αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό, την ίδια την εξέλιξη της ψηφιακής εποχής.

Ο ΙΗΣΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΖΑΡΕΤ

Ιησούς από τη Ναζαρέτ»: Η ιστορία πίσω από τη θρυλική σειρά του Φράνκο Τζεφιρέλι Η άγνωστη ιστορία πίσω από τον «Ιησού από τη Ναζαρέτ» του Φράνκο Τζεφιρέλι: η ιδέα του Πάπα, τα γυρίσματα στην έρημο, ο αναχωρητής Ρόμπερτ Πάουελ και η αμφισβήτηση πριν από τη γιγάντωση της σειράς που έγινε τηλεοπτικός θεσμός. «Ιησούς από τη Ναζαρέτ»: Η ιστορία πίσω από τη θρυλική σειρά του Φράνκο Τζεφιρέλι 04.04.2026 20:40 Κώστας Μπουρούσης Σχετικό άρθρο Οι Ιερές Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας ζωντανά από το MEGA, το MEGA Play και το MEGA News Οι Ιερές Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας ζωντανά από το MEGA, το MEGA Play και το MEGA News Το ημερολόγιο έγραφε 27 Μαρτίου 1977, Κυριακή των Βαΐων. Η ιταλική δημόσια τηλεόραση (RAI), διανύοντας την πρώτη της χρονιά εκπομπής με έγχρωμο σήμα, ετοιμάζεται για μια πρεμιέρα που θα άλλαζε τον τρόπο με τον οποίο ο δυτικός κόσμος αντιλαμβάνεται τη θρησκευτική εικονογραφία. Το ίδιο πρωί, αμέσως μετά τη λειτουργία, ο Πάπας Παύλος ΣΤ’ κάνει κάτι αδιανόητο για τα αυστηρά δεδομένα του Βατικανού, αλλά ταιριαστό στο φιλελεύθερο πνεύμα του. Απευθυνόμενος στο πλήθος από το παράθυρο του γραφείου του στην Αγία Έδρα, προτρέπει επισήμως τους πιστούς να περάσουν τη βραδιά τους μπροστά στους τηλεοπτικούς δέκτες. «Απόψε θα δείτε ένα παράδειγμα της καλής χρήσης που μπορεί να γίνει στα νέα μέσα επικοινωνίας που προσφέρει ο Θεός στην ανθρωπότητα», δηλώνει. Γενηθήτω το θέλημά σου Το ίδιο βράδυ, σχεδόν το 80% του ιταλικού πληθυσμού, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της εποχής, καθηλώνεται στις οθόνες. Λίγο αργότερα, όταν η μίνι σειρά μεταδίδεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, συγκεντρώνει τον ιλιγγιώδη αριθμό των 90 εκατομμυρίων τηλεθεατών. Το πρόγραμμα που πυροδότησε αυτή τη μαζική φρενίτιδα ήταν ο «Ιησούς από τη Ναζαρέτ». Μια σειρά αναντίρρητα επιτυχημένη και διαχρονική, με εξαίσιο πρωταγωνιστικό καστ και προϋπολογισμό 45 εκατομμυρίων δολαρίων, στη σκιά της οποίας υπήρξε ένα παρασκήνιο γεμάτο ανατροπές, υπαρξιακές κρίσεις και μια καλλιτεχνική εμμονή που άγγιξε τα όρια της θρησκευτικής ευλάβειας. Ή ο Τζεφιρέλι ή κανένας Η αρχική ιδέα δεν γεννήθηκε σε κάποιο κινηματογραφικό στούντιο. Ήταν μια άτυπη παραγγελία του Πάπα. Μετά τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αναζητούσε νέους τρόπους να μεταφέρει το ευαγγελικό μήνυμα στο ευρύ κοινό και να κάνει την ιστορία του Χριστού προσιτή και εύληπτη στις μάζες. Ο Βρετανός μεγιστάνας Λιου Γκρέιντ και ο παραγωγός Βιντσέντζο Λαμπέλα ανέλαβαν την υλοποίηση. Η πρώτη τους σκέψη για τη σκηνοθεσία δεν ήταν ο Φράνκο Τζεφιρέλι. Οι παραγωγοί αναζητούσαν το «ιερό βλέμμα» του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Ο Σουηδός δημιουργός, ωστόσο, με το βαρύ, υπαρξιακό του στίγμα, ίσως να παρέδιδε ένα έργο πολύ εσωτερικό για το ευρύ κοινό. Άλλωστε ο ίδιος ο προκαθήμενος είχε εξαρχής εκφράσει την επιθυμία του η επικών διαστάσεων σειρά για τη ζωή του Χριστού να φέρει την υπογραφή του Φράνκο Τζεφιρέλι. Ίσως η προτίμησή του να πήγαζε από το γεγονός ότι ο Ιταλός δημιουργός είχε δεδηλωμένη πίστη στο Θεό και, παρότι είχε συγκρουστεί κατά καιρούς με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, διατηρούσε για δεκαετίες προσωπική σχέση με τον Πάπα, ο οποίος πίστευε πως ο Τζεφιρέλι ήταν ο μόνος σκηνοθέτης που μπορούσε να βρει τη χρυσή τομή μεταξύ ιερού και όμορφου. Για τον Τζεφιρέλι, ο Καθολικισμός δεν ήταν απλώς ένα δόγμα, αλλά μια αισθητική πατρίδα. Μεγαλωμένος στη Φλωρεντία, ανάμεσα στα αριστουργήματα της Αναγέννησης, αντιλαμβανόταν τη θρησκεία ως το μεταίχμιο ανάμεσα στο φως και τη σκιά. Η πρόταση έφτασε στον Τζεφιρέλι τη στιγμή που βρισκόταν στο απόγειο της καριέρας του. Εκείνη την περίοδο μάλιστα σκηνοθετούσε όπερα στη La Scala του Μιλάνου. Ποια ήταν η πρώτη του αντίδραση; Τρομοκρατήθηκε. Παράκαμψη (από την «Κόλαση» του Δάντη) για τον παράδεισο Ήταν η εποχή που στο μυαλό του ήδη ενορχήστρωνε ένα εντελώς διαφορετικό πρότζεκτ, το οποίο ονειρευόταν για χρόνια: την κινηματογραφική μεταφορά της «Κόλασης» του Δάντη. Η ευθύνη της απεικόνισης του Θεανθρώπου με όρους και συμβάσεις τηλεοπτικής ποπ κουλτούρας δεν τον ενθουσίαζε ακριβώς. Τις αμφιβολίες του κατάφερε να κάμψει ο ίδιος ο Λιου Γκρέιντ σε ένα γεύμα στο Λονδίνο. Εκεί ο Τζεφιρέλι είχε επισημάνει με μια ιδέα ειρωνείας πως η ζωή του Ιησού ίσως να μην είναι η ιδανικότερη ιστορία για έναν παραγωγό εβραϊκής καταγωγής. «Δεν είναι αλήθεια. Ο Ιησούς είναι τόσο δικός μας όσο και δικός σας. Εμείς τον δημιουργήσαμε!», αποκρίθηκε ο Γκρέιντ. Αυτές οι φράσεις του ήταν που ξεκλείδωσαν τον Ιταλό δημιουργό και καθοδήγησαν την απόφασή του να αναλάβει τη δημιουργία μιας σειράς που για άλλους φάνταζε ως δίκοπο μαχαίρι και για άλλους ισοδυναμούσε με αποκοτιά. Από το «Κουρδιστό Πορτοκάλι» στο Ευαγγέλιο Η πρώτη εκδοχή του σεναρίου γράφτηκε από τον Άντονι Μπέρτζες. Η εμπλοκή του δημιουργού του «Κουρδιστού Πορτοκαλιού» προσέδωσε στο κείμενο έναν ιστορικό και πολιτικό ρεαλισμό που έλειπε από προηγούμενες χολιγουντιανές παραγωγές όπως ο «Βασιλεύς των Βασιλέων». Ο Μπέρτζες δεν είδε τον Ιησού ως μια αιθέρια φιγούρα που ισορροπεί μεταξύ γης και ουρανού, αλλά σαν έναν επαναστάτη σε μια κατεχόμενη γη. Οι Ρωμαίοι, οι Ζηλωτές και οι Φαρισαίοι έγιναν κομμάτια μιας περίπλοκης γεωπολιτικής σκακιέρας. Το σενάριο του Μπέρτζες εστίασε στις κοινωνικές εντάσεις της Ιουδαίας, στη βαριά φορολογία, στην καταπίεση του κατακτητή. Ακόμα και τον Ιούδα ο σεναριογράφος δεν ήθελε να τον παρουσιάσει απλώς ως προδότη, αλλά σαν έναν απογοητευμένο επαναστάτη που ενώ περίμενε έναν στρατιωτικό ηγέτη, βρήκε έναν πνευματικό οδηγό. Αυτή η πολιτική διάσταση έδωσε στη σειρά την αίσθηση ενός δράματος που αφορά πραγματικούς ανθρώπους σε πραγματικούς καιρούς. Πάντως, την τελική μορφή του σεναρίου για τον «Ιησού από τη Ναζαρέτ» την έδωσαν οι Σούσο Τσέκι και Μασολίνο Ντ’ Αμίκο, οι οποίοι εξισορρόπησαν τον πολιτικό ρεαλισμό του Μπέρτζες με τον λυρισμό και την αυστηρή οδηγία του Τζεφιρέλι. Ο σκηνοθέτης είχε θέσει ως απόλυτο όρο τη συμμετοχή κορυφαίων θεολόγων —Χριστιανών και Εβραίων— ως συμβούλων, διασφαλίζοντας ότι κάθε λέξη θα είχε το ειδικό βάρος της γραφής. Οντισιόν για τον Θεάνθρωπο Βεβαίως εκεί που τα πράγματα έγιναν πραγματικά περίπλοκα και η δυσκολία έμοιαζε ανυπέρβλητη ήταν στην επιλογή του ηθοποιού που θα ενσάρκωνε τον Ιησού. Η αρχική σκέψη των παραγωγών ήταν να προσεγγίσουν έναν χολιγουντιανό αστέρα πρώτης γραμμής. Οι επιλογές τόσο του Αλ Πατσίνο όσο και του Ντάστιν Χόφμαν συζητήθηκαν σοβαρά. Όμως απορρίφθηκαν για δύο λόγους: Ο πρώτος ήταν το ύψος τους. Ο δεύτερος – και πιο καταλυτικός – ο φόβος του Τζεφιρέλι πως οι τηλεθεατές αντί για τον Ιησού Χριστό θα έβλεπαν τον «Σημαδεμένο» ή τον «Πρωτάρη». Ο μύθος λέει πως την περίοδο που η αναζήτηση εξελισσόταν σε βραχνά, ο Τζεφιρέλι είχε καλέσει στη Ρώμη έναν Βρετανό ηθοποιό, τον οποίο θα δοκίμαζε για το ρόλο του Ιούδα. Ήταν ο Ρόμπερτ Πάουελ. «Ήταν ένας μάλλον συνηθισμένος νεαρός, αλλά με δύο εκθαμβωτικά γαλάζια μάτια», θυμόταν χρόνια μετά για τις πρώτες τους συναντήσεις. Ενώ ο Τζεφιρέλι σκεφτόταν πώς θα μεταμόρφωνε τον «συνηθισμένο νεαρό» που είχε μπροστά του σε Ιούδα, ένας οπερατέρ του απηύθυνε την πιο κρίσιμη για τη μοίρα της σειράς ερώτηση: «Αν ο Ιούδας έχει αυτά τα μάτια, τότε τι μάτια πρέπει να έχει ο Ιησούς;». Υπάρχει και μία ακόμα αφήγηση που εξηγεί πώς ο Ιταλός δημιουργός πείστηκε να δώσει στον Πάουελ τον ρόλο της ζωής του. Λέγεται πως τη στιγμή που ο Βρετανός ηθοποιός βγήκε από το καμαρίνι του ντυμένος με τον χιτώνα, με μακριά μαλλιά και το μακιγιάζ του ολοκληρωμένο, μια μοδίστρα έπεσε περιδεής στα γόνατα και αναφώνησε «Κύριε». Ποιος ήταν ο Ρόμπερτ Πάουελ πριν γίνει ο «Ιησούς» Πριν φορέσει τον χιτώνα του Χριστού, ο Ρόμπερτ Πάουελ δεν ήταν ακόμη όνομα πρώτης και πολύ περισσότερο παγκόσμιας γραμμής. Γεννημένος το 1944 στο Σάλφορντ του Λάνκασιρ, μεγάλωσε σε μια τυπική εργατική οικογένεια: ο πατέρας του ήταν μηχανικός και η μητέρα του τραπεζική υπάλληλος. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, αλλά γρήγορα τον κέρδισε το θέατρο. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 άρχισε να εμφανίζεται σε τηλεοπτικές παραγωγές και έγινε γνωστός μέσα από τη σειρά επιστημονικής φαντασίας «Doomwatch» του BBC. Μόλις δύο χρόνια πριν από τα γυρίσματα είχε παντρευτεί τη χορεύτρια Μπάρμπαρα Λορντ – ήταν προϋπόθεση για να ενσαρκώσει τον Ιησού. Ο ίδιος μνημονεύει συχνά την οικογενειακή του ζωή ως τον άξονα που τον κράτησε γειωμένο. Σε συνέντευξή του στον Guardian είχε πει ότι τη στιγμή που είδε για πρώτη φορά τον γιο του ένιωσε πως ήταν «ο πρώτος άνθρωπος για τον οποίο θα πέθαινα πρόθυμα», μια εμπειρία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη ζωή και την ευθύνη. Νηστεία, γιόγκα και προσευχή Για την απόλυτη ταύτισή του Πάουελ με το πρόσωπο του Ιησού βοήθησε το δίχως άλλο η εξωτερική μεταμόρφωσή του, η αυστηρή δίαιτα (για 12 ημέρες πριν από τη σκηνή της σταύρωσης τρεφόταν αποκλειστικά με μικρές μερίδες τυριού), μα πάνω απ’ όλα η καθοδήγηση του Τζεφιρέλι. Οι σκηνοθετικές οδηγίες προς τον 33χρονο τότε Πάουελ ήταν ρητές, αυστηρές και μάλλον βασανιστικές. Για να πετύχει την απόκοσμη ηρεμία, ο ηθοποιός έπρεπε να μένει απομονωμένος από το υπόλοιπο καστ. Ενώ ο Άντονι Κουίν και ο Λόρενς Ολίβιε δειπνούσαν και αστειεύονταν, ο Πάουελ έμενε στη σιωπή του, μελετώντας τα Ευαγγέλια. Ωστόσο το πιο διάσημο σκηνοθετικό τρικ ήταν η εντολή να μην ανοιγοκλείνει ποτέ τα μάτια του, ώστε το βλέμμα του να θυμίζει αγιογραφία. Ο Τζεφιρέλι ήθελε το βλέμμα του Ιησού να διαπερνά τον φακό. Ο Πάουελ έπρεπε να μάθει να ελέγχει τους μυς του προσώπου του με χειρουργική ακρίβεια, γι’ αυτό και προχώρησε για εβδομάδες σε ειδικές ασκήσεις αναπνοής, μαθήματα γιόγκα και διαλογισμό. «Ως ηθοποιός δουλεύεις υποκειμενικά, αλλά τη στιγμή που θα προσπαθήσεις να υποδυθείς τον Χριστό ως πραγματικό άνθρωπο, χάνεις εντελώς τη θεϊκή του υπόσταση», έχει εξηγήσει ο ίδιος. «Σε αυτή την ιστορία, το πιο κρίσιμο στοιχείο που πρέπει να διαθέτει ο χαρακτήρας είναι το εξωπραγματικό. Έτσι, ερμήνευσα τον Ιησού αντικειμενικά, χωρίς να καταφύγω σε δικές μου μανιέρες, αποφεύγοντας σκόπιμα τις συνηθισμένες ανθρώπινες εκδηλώσεις. Το να προσπαθείς να παίξεις έναν θεό αναζητώντας την “ιδέα” του είναι ο πιο σύντομος δρόμος προς τον νευρικό κλονισμό». Χολιγουντιανοί αστέρες στην έρημο Πέραν του Πάουελ, το καστ που συγκέντρωσε ο Τζεφιρέλι ήταν ένα προσκλητήριο του διεθνούς κινηματογράφου. Ο Λόρενς Ολίβιε, ο μεγαλύτερος ηθοποιός της εποχής του, ζήτησε ο ίδιος να παίξει τον Νικόδημο με συμβολική αμοιβή. Ο Άντονι Κουίν ως Καϊάφας έδωσε μια ερμηνεία γεμάτη βάρος και πολιτική πονηριά. Ο Πίτερ Ουστίνοφ ως Ηρώδης ενσάρκωσε την παρακμή και την τρέλα της εξουσίας. Η Αν Μπάνκροφτ στο ρόλο της Μαγδαληνής έφερε έναν γήινο αισθησιασμό που μετασχηματίστηκε σε πνευματική ενατένιση. Όσο για την Ολίβια Χάσεϊ; Η «χρονική αγνότητα» του προσώπου της, την οποία ο Τζεφιρέλι θυμόταν από τη συνεργασία τους στο φιλμ «Ρωμαίος & Ιουλιέτα» στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ήταν που της έδωσε το πρόκριμα για το ρόλο της Παναγίας. Τα γυρίσματα διήρκεσαν εννέα μήνες και πραγματοποιήθηκαν στο Μαρόκο και την Τυνησία. Το Τινγκίρ μεταμορφώθηκε σε Βηθλεέμ, η περιοχή Φερτάσα στη Ναζαρέτ, ενώ το Μοναστίρ της Τυνησίας φιλοξένησε τον Γολγοθά. Σε πολλές σκηνές συναγωγής χρησιμοποιήθηκαν ως κομπάρσοι μέλη της εβραϊκής κοινότητας του νησιού Djerba, προσθέτοντας μια απροσδόκητη δόση ιστορικής αυθεντικότητας. Η σκιά του Καραβάτζιο στο φως της τηλεόρασης Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για τον «Ιησού από τη Ναζαρέτ» χωρίς να αναφερθεί στη φωτογραφία του Ντέιβιντ Γουότκιν. Ο Τζεφιρέλι ήθελε κάθε πλάνο να είναι από μόνο του ένας πίνακας. Ο Γουότκιν χρησιμοποίησε φυσικό φως και σκιοφωτισμούς που παρέπεμπαν απευθείας στον Καραβάτζιο και τον Ρέμπραντ. Οι σκηνές μέσα στα σπίτια, φωτισμένες από κεριά και λάδια, δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα σχεδόν μυστικιστική. Η σκηνή του Μυστικού Δείπνου είναι μια σπουδή πάνω στη γεωμετρία και το φως, όπου η τοποθέτηση των ηθοποιών παραπέμπει στον Λεονάρντο ντα Βίντσι, αλλά η υφή του φωτός θυμίζει τους μάστορες της φλαμανδικής σχολής. Ο προσωπικός Γολγοθάς του Τζεφιρέλι Για τον Τζεφιρέλι η σειρά λειτούργησε και ως προσωπική εξομολόγηση. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην Ιταλία το 1943, ο ίδιος μαχόταν ως αντάρτης στα βουνά. Όπως εξομολογήθηκε χρόνια αργότερα: «Όταν γύριζα τη σκηνή της Σταύρωσης, η φρίκη εκείνου του πρωινού του 1943 επέστρεψε στην καρδιά μου. Είχα δει μια μητέρα πεσμένη στο χώμα να κλαίει για τον νεκρό γιο της, που οι Γερμανοί είχαν κρεμάσει από ένα δέντρο. Αυτός ο νεκρός νέος έμοιαζε με τον Χριστό. Οι Γερμανοί στρατιώτες που παρήλαυναν αδυσώπητα ήταν για μένα οι Ρωμαίοι εκατόνταρχοι». Αυτή η συγκλονιστική παραλληλία προσέδωσε στη Σταύρωση έναν ωμό, ανατριχιαστικό ρεαλισμό. Οι αντιδράσεις και η «κατάρα» του Ρόμπερτ Πάουελ Παρά την επιτυχία του, ο «Ιησούς από τη Ναζαρέτ» δεν γλίτωσε από την πολεμική. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, συντηρητικοί προτεσταντικοί κύκλοι κατηγόρησαν το έργο ότι παρουσίαζε έναν «υπερβολικά ανθρώπινο» Χριστό. Οι αντιδράσεις ήταν τέτοιες ώστε η General Motors, που χορηγούσε την πρώτη προβολή της σειράς στο αμερικανικό NBC, κάτω από την πίεση 18.000 επιστολών διαμαρτυρίας, απέσυρε τη χορηγία της. Η σειρά τελικά θριάμβευσε και στις δύο ακτές του Ατλαντικού, όμως ο Πάουελ βρέθηκε μπροστά σε ένα παράξενο πεπρωμένο. Το πρόσωπό του ταυτίστηκε τόσο απόλυτα με τη μορφή του Χριστού, που η βιομηχανία του κινηματογράφου δυσκολεύτηκε να τον δει σε οποιονδήποτε άλλο ρόλο. Ο ίδιος, ωστόσο, παρέμεινε πάντα συμφιλιωμένος με τη σκιά του ρόλου. «Δεν είναι κατάρα να έχεις αγγίξει την καλλιτεχνική αθανασία», έλεγε. Σήμερα, ακόμα και στα 81 του χρόνια, η φωνή του είναι από τις πιο περιζήτητες για αφηγήσεις ντοκιμαντέρ, όμως τα μάτια του θα ανήκουν για πάντα στην Ιερουσαλήμ του Τζεφιρέλι. Ένα τηλεοπτικό Ευαγγέλιο που επιστρέφει κάθε Πάσχα Στην Ελλάδα η σειρά προβλήθηκε για πρώτη φορά το 1981 από την ΥΕΝΕΔ, τέσσερα χρόνια μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της. Καθιερώθηκε όμως ως απόλυτος θεσμός με την έλευση της ιδιωτικής τηλεόρασης – η πρώτη της «μεγάλη» προβολή έγινε από το MEGA στις αρχές των 90s, πριν καταλήξει στον ΑΝΤ1. Για την ελληνική κοινωνία, ο «Ιησούς από τη Ναζαρέτ» του Τζεφιρέλι λειτούργησε ως γέφυρα, συμφιλιώνοντας τη βυζαντινή αυστηρότητα με τη δυτική αισθητική. Το πιο περίεργο απ’ όλα; Σχεδόν μισό αιώνα μετά, η σειρά συνεχίζει να συγκινεί. Σαν μια υπενθύμιση πως όταν η τηλεόραση αντιμετωπίζει το ιερό με σεβασμό και την τέχνη με αυταπάρνηση, μπορεί να δημιουργήσει κάτι που δεν φθείρεται από τον χρόνο. Κάθε άνοιξη, όταν οι πρώτες νότες της μουσικής του Μορίς Ζαρ ακούγονται από την τηλεόραση, ξέρουμε πως ο «Ιησούς από τη Ναζαρέτ» του Τζεφιρέλι είναι πάλι εδώ. Για να μας κοιτάξει με εκείνα τα ακίνητα αλλά διαπεραστικά γαλάζια μάτια και να μας υπενθυμίσει πως η ομορφιά μπορεί να είναι τελικά μια διαφορετική αλλά ισχυρή μορφή πίστης.

ΣΦΙΓΓΑ

Η ΣΦΙΓΓΑ Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης – Αμφικτύων Η Σφίγγα βρίσκεται κοντά στην Πυραμίδα του Χέοπος. Οι μελετητές πιστεύουν ότι ήταν φρουρός των πυραμίδων. Έχει ύψος περίπου 20 μ. και μήκος 72 μ. Η μορφή της είναι ένα τεράστιο λιοντάρι ξαπλωμένο, αλλά με ανδρικό κεφάλι. Σκαλίστηκε πάνω σε συμπαγή πέτρινο λόφο-ογκόλιθο. Εκτός από το κεφάλι, που χτίστηκε, συμπληρώθηκε με πελεκητούς λίθους. Οι Έλληνες περιγράφουν τη Σφίγγα σαν τερατώδες θηρίο, επειδή είχε πρόσωπο παρθενικό, στήθος, πόδια και ουρά λέοντος και φτερούγες όρνιου. Κατ’ άλλη εκδοχή είχε πρόσωπο, χέρια και φωνή ανθρώπου, σώμα σκύλου, ουρά δράκοντος, νύχια λέοντος και πτέρυγες ορνεου. Είχαν και άλλες παραλλαγές σφιγγός, όπως εμπρός όψη λέοντος και πίσω ανθρώπου και φτερά αετού. Διδάχθηκε και πολλά αινίγματα από τις Μούσες της Κοιλάδας των Μουσών στη Βοιωτία. Η θεά Ήρα έβαλε τη Σφίγγα στο Φίκιον όρος κοντά στη Θήβα και της έδωσε εντολή να απευθύνει στους διαβάτες το εξής αίνιγμα: «Ποιο ζώο έχει μία φωνή και δύο, τρεις και τέσσερις πόδες; Το πρωί χρησιμοποιεί τέσσερις, το μεσημέρι δύο και το εσπέρας τρεις». Αν οι διαβάτες δεν έλυναν το αίνιγμα, έτρωγε έναν από αυτούς. Έτρωγε λοιπόν κάθε μήνα από έναν, και την έδιωξε ο σκύλος Λαίλαψ του Κεφάλου, όταν έγινε η συμμαχία Αμφιτρύωνος και Κεφάλου για αυτήν. Ήταν δε πεπρωμένο να συλλαμβάνει ό,τι αυτή επιθυμούσε και να μην συλλαμβάνεται από τους ανθρώπους. Για αυτόν τον σκοπό ο Ζευς απολίθωσε και αυτή και τον σκύλο. Πολλές ιστορίες έχουν γραφτεί γύρω από τη Σφίγγα. Είπαν ότι ήταν νόθος κόρη του Λάϊου, ονόματι Σφήγξ, και επειδή ο Λάϊος την αγαπούσε, της φανέρωσε κάποιον μυστικό χρησμό, ο οποίος φυλασσόταν μυστικός για να μη το μάθει ο Κάδμος και το γνώριζαν μόνο οι βασιλείς και τα γνήσια παιδιά της βασιλικής οικογένειας. Επειδή ο Λάϊος είχε πολλά παιδιά και ζητούσαν τη βασιλεία λέγοντας ότι δεν είναι νόθα, έβαλε κριτή τη Σφίγγα να τα ελέγχει αν γνώριζαν το χρησμό, τον οποίο γνώριζαν μόνο τα γνήσια παιδιά του Λάϊου. Έτσι ξεφορτώθηκε τα νόθα παιδιά του που φιλονικούσαν για τη βασιλεία. Όμως ο Οιδίποδας είδε το χρησμό στον ύπνο του, γκρέμισε τη Σφίγγα και κέρδισε τη βασιλεία. Καθ’ οδόν προς τις Θήβες φόνευσε τον Λάϊο χωρίς να γνωρίζει ότι είναι πατέρας του και παντρεύτηκε τη γυναίκα του Λάϊου, την Ιοκάστη, χωρίς να γνωρίζει ότι είναι μητέρα του. Έτσι έγινε πατροκτόνος και μητρομίκτης. Και όμως το μαντείο προηγουμένως, με χρησμό, τον είχε προειδοποιήσει ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του και θα παντρευτεί τη μητέρα. Οι Αιγύπτιοι με τη Σφίγγα σήμαιναν τον μήνα Αύγουστο και Ιούλιο, όπου ο Ήλιος είναι στο ζώδιο του Λέοντος και της Παρθένου, και γίνεται πλημμύρα του Νείλου. Βρέθηκε και άγαλμα αυτής πλησίον των Πυραμίδων με τεράστιο μέγεθος. Μόνο η περιφέρεια της κεφαλής του είναι άνω των εκατό ποδών, το δε μέγεθος από της κεφαλής του μέχρι τα πόδια ήταν 43 πόδια. Εκεί έλεγαν ότι ήταν ο τάφος του Αμάσιδος. Σύμφωνα με ανακοινώσεις ερευνητών και αρχαιολόγων, προκύπτουν τα κάτωθι συμπεράσματα: 1. Η Σφίγγα είναι καθαρά ελληνικό σύμβολο. 2. Είναι το αρχαιότερο ελληνικό μνημείο στην Αίγυπτο. 3. Κατασκευάστηκε από έμπειρους τεχνίτες σε πανάρχαια προϊστορικά χρόνια, όταν πρωτο πάτησαν το πόδι τους οι Ρόδιοι και Βοιωτοί στη χώρα του Νείλου. 4. Έγινε πάνω σε νησίδα σαν φάρος για τα πλοία, πριν αναδυθεί πλήρως η έρημος Σαχάρα, που ήταν τότε θάλασσα. Στα βάθρα της Σφίγγας υπάρχουν ενδείξεις θαλάσσιας φθοράς (σε βάθος 20 μ. βρήκαν σκαλοπάτια από παράκτιες τεχνικές ενδείξεις). 5. Κάτω από τη Σφίγγα υπάρχουν αίθουσες πανάρχαιες με τάφους και θησαυρούς. 6. Εκτιμάται ότι η Σφίγγα χτίστηκε περίπου γύρω στο 25.000 π.Ε. από Έλληνες τεχνίτες για να φιλοξενήσει τα ιστορικά κειμήλια που φυλάσσονταν αρχικά στο Μουσείο του Δωδωναίου Δία της Θεσσαλίας. Μετά τον Κατακλυσμό του Ωγύγου (γύρω στα 23.000 π.Ε.), μεταφέρθηκαν από την Ελλάδα σε ασφαλές σημείο στη Σαχάρα. Κάτω από τη Σφίγγα, σε αίθουσες, λέγεται ότι υπάρχουν ελληνικά αρχεία που τοποθέτησαν ιερείς. 7. Υπήρχε και υπόγειος υδάτινος δρόμος που ένωνε τη Σφίγγα με τις Πυραμίδες. 8. Έχουν βρεθεί μη ανακοινώσιμα αρχαιολογικά ευρήματα κάτω από τη Σφίγγα. 9. Επειδή ο ελληνικός μύθος της Σφίγγας είναι αρχαιότερος από τον αιγυπτιακό, τούτο δηλώνει ότι οι Αιγύπτιοι πήραν τα περί σφιγγός από τους Έλληνες, με τη διαφορά ότι η ελληνική Σφίγγα είχε γυναικείο κεφάλι. Τις Θήβες της Αιγύπτου έχτισαν οι Έλληνες Βοιωτοί και μετέφεραν τους θεούς, τους μύθους και τα έθιμά τους εκεί. Να σημειωθεί ότι για τους Αιγυπτίους το λιοντάρι συμβολίζει τον φύλακα στις πύλες του Άδη. 10. Η Σφίγγα, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, κατοικούσε στο όρος Φίκιον ή Φίνιον ή Φαγά, που δεσπόζει στον κάμπο του χωριού Βάγια, δυτικά της Θήβας. Η περιοχή φέρει έντονη την ανάμνησή της Σφίγγας, η οποία σκότωνε τους διαβάτες που δεν μπορούσαν να λύσουν τους γρίφους της. Ο Οιδίποδας όχι μόνο κατάφερε να απαντήσει, αλλά και εκμεταλλεύτηκε το σάστισμά της για να τη σκοτώσει και να απαλλάξει τους Θηβαίους από αυτήν (27/3/26) Αμφικτύων – Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδη Συγγραφέας, Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών http://www.amphiktyon.blogspot.com amphiktyon.org

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΑΣ Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης – Αμφικτύων Από την αρχαία εποχή διάφοροι συγγραφείς, με εσφαλμένες και ψευδείς πληροφορίες, έδιναν την εντύπωση ότι τόσο η Αίγυπτος όσο και η Μεσοποταμία ήταν δημιουργοί του πολιτισμού. Και πρώτος ο Ηρόδοτος (450 π.Χ.) περιγράφει με θαυμασμό την Αίγυπτο, την οποία επισκέφθηκε όταν κατείχετο από τους Πέρσες, εξαίροντας στην ιστορία του τον αιγυπτιακό πολιτισμό και αυτόν των άλλων λαών της Ανατολής. Για την Αίγυπτο μας πληροφορεί ότι οι Αιγύπτιοι είχαν παλαιά γραφή και έγραφαν εκ δεξιών προς τα αριστερά και ακόμη ότι είχαν δύο συστήματα γραφής: τα «ιερά» και τα «δημοτικά» γράμματα (γραφή). Ο Διόδωρος Σικελιώτης, ο οποίος επισκέφτηκε την Αίγυπτο περί τα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ., καθορίζει ότι η ιερογλυφική γραφή ήταν ιδεογραφικό σύστημα. Αμφότεροι, όπως και οι Κτησίας, Βήρωσσος και Μανέθων, συντέλεσαν να αναπτυχθεί η Αιγυπτιομανία και να μεταφερθεί στους Ρωμαίους αργότερα. Έφτασαν δε στο σημείο να λατρεύουν τους θεούς των Αιγυπτίων, Σάραπιν (Πλούτωνα), Ίσιδα (Δήμητρα) και άλλους, σαν δικούς τους θεούς. Ο δε Διόδωρος αναφέρει δεκατέσσερις Έλληνες σοφούς, δημιουργούς του Ελληνικού Πολιτισμού, ως εκπαιδευθέντες στην Αίγυπτο, μεταξύ των οποίων τον Δαίδαλο, τον Ορφέα, τον Όμηρο, τον Λυκούργο, τον Σόλωνα, τον Δημόκριτο, τον Πυθαγόρα, τον Πλάτωνα, τον Εύδοξο και άλλους. Έτσι δημιουργήθηκε η εντύπωση επί δύο χιλιετίες ότι δημιουργοί του πολιτισμού ήταν οι Αιγύπτιοι και αυτοί μετέδωσαν τον πολιτισμό στους Έλληνες και στους Ρωμαίους. Απόδειξη ότι και ο Διόδωρος και ο Σταγειρίτης πρόσφατα (το 1815) δεν είχαν εμφανώς αναγνώσει τα «Αργοναυτικά» του Ορφέως, όπου στους στίχους 42–44 και 102 αναφέρεται κατηγορηματικά και με σαφήνεια ότι ο Ορφέας, μεταβάς στην Αίγυπτο, «εξελόχευσε», εγέννησε, δίδαξε «τον ιερόν λόγον», όπως και στη Λιβύη. Συνεπώς δεν διδάχθηκε από τους Αιγυπτίους τα «ιερά θέσφατα», αλλά τους δίδαξε. Επομένως, όπως και οι Αιγύπτιοι που διδάχθηκαν από τον Ορφέα τον «ιερό λόγο», είναι επηρεασμένοι από τους Ορφικούς, όπως φαίνεται σαφώς στα κείμενα των «Ορφικών». Γιατί θα ήταν παράλογο οι Ορφικοί που τους δίδαξαν ταυτοχρόνως να διδάχτηκαν από αυτούς, όπως εσφαλμένα αναφέρουν. Η παρεξήγηση οφείλεται στην άγνοια όλων των ανωτέρω για την ύπαρξη των Ορφικών, τα οποία ήρθαν στην επιφάνεια προσφάτως από τον συγγραφέα και εκδότη της «Αληθινής Προϊστορίας» και «Ορφικά». Να σημειωθεί ότι ο γνωστός Αμερικανός αιγυπτιολόγος, ο οποίος έγραψε την ιστορία της Αιγύπτου, Τζ. Χ. Μπρήνστεντ, χαρακτηρίζει το βιβλίο του Μανέθωνος ως συρραφή παιδικών λαϊκών παραμυθιών, διότι βρίσκει ως απολύτως αδύνατον το 280 π.Χ. να γράψει την ιστορία της Αιγύπτου του 4.000 π.Χ. περίπου. Και αυτό από ένα ελληνομαθή Αιγύπτιο μετρίας μορφώσεως. Προφανώς, η όλη παρεξήγηση οφείλεται στην άγνοια του προγενέστερου πολιτισμού των Ελλήνων, ο οποίος, κατά τον διακεκριμένο αστρονόμο Κ. Χασάπη, ανάγεται σε περίπου 11.000 χρόνια πριν, με βάση τις αστρονομικές διαπιστώσεις. Το αληθές είναι ότι τόσο οι Αιγύπτιοι όσο και ο Πυθαγόρας και οι λοιποί σοφοί της Ελλάδας διδάχτηκαν από τους Ορφικούς τον «ιερό λόγο» σε παμπάλαιες εποχές. Όποιος διαβάσει τα «Ορφικά» ασφαλώς θα το αντιληφθεί. Είναι δε αδύνατον να αμφισβητήσουν την ηλικία τους, διότι αποδεικνύεται με αστρονομικά δεδομένα για τα οποία δεν χωράει αμφιβολία. Μετά την πτώση της Ρώμης και τη μετατόπιση της πνευματικής και πολιτικής ισχύος στο Βυζάντιο, εξασθένησε η Αιγυπτιολογία και ενδυναμώθηκε η μελέτη των αρχαίων ελληνικών κειμένων, σαν προάγγελος της πνευματικής αναγέννησης της Ευρώπης, που θα συνεχιζόταν εντονότερη στις ιταλικές πόλεις μετά την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως στους Τούρκους. Σχολιασμός Σε προηγούμενα άρθρα αναφέραμε πνευματικούς και πολιτικούς Έλληνες που ουδέν έπραξαν ή και ακολούθησαν τις ανθελληνικές θεωρίες των ξένων. Τώρα θα αναφέρουμε τους αξιόλογους ανθρώπους του πνεύματος που με τις μελέτες τους ανέδειξαν το ελληνικό πνεύμα: 1/ Δημ. Βερναρδάκης (1833–1907) με το λογοτεχνικό και θεατρικό του έργο 2/ Νικ. Κοτζιάς με την «Ιστορία της Φιλοσοφίας» 3/ Κ. Παπαρρηγόπουλος, αντέκρουσε τη θεωρία Φαλμεράυερ 4/ Παν. Καββαδίας, με την «Προϊστορική Αρχαιολογία» 5/ Παύλος Καρολίδης, «Παγκόσμια ή Καθολική Ιστορία» 6/ Δημ. Αιγινήτης, για την αντίκρουση περί των αρχαίων λαών της Ανατολής 7/ Ευγένιος Αντωνιάδης, αποκάλυψε τις κλοπές του Κοπέρνικου 8/ Ιωάννης Κούμαρης, αμφισβήτησε τις θεωρίες περί Αρίων και Ινδοευρωπαίων 9/ Κωνστ. Γεωργούλης, είπε τη λεηλασία των ξένων από τους Έλληνες σοφούς 10/ Βας. Αιγινήτης, κατέδειξε το ασθενές σημείο της θεωρίας του «Χωροχρόνου» του Αϊνστάιν 11/ Ιωάννη Πασσά, «Το έγκλημα της Επιστήμης» 12/ Νικ. Λούβαρις, «Θρησκειολογία των Ορφικών» 13/ Ευάγ. Σταμάτης, περί των αρχαίων Μαθηματικών 14/ Κωνστ. Βουρβέρης, περί του Ελληνικού ανθρωπισμού για την εξημέρωση των ανθρώπων 15/ Γ. Κ. Πουρναρόπουλος, «Η Ιατρική στις διαπιστώσεις των αρχαίων Ελλήνων γιατρών» 16/ Δημ. Θεοχάρης, αμφισβήτησε τα αρχαιολογικά δεδομένα των ξένων περί της Αλοννήσου των Σποράδων 17/ Κωνστ. Χασάπης, καθόρισε τη χρονολογία των Ορφικών επί τη βάση αστρονομικών διαπιστώσεων 18/ Νικ. Μάρτης, «Η πλαστογράφηση της ιστορίας της Μακεδονίας» κ.α. Οι ανωτέρω και άλλοι είχαν το ηθικό θάρρος και την τόλμη να υποστηρίξουν τις θέσεις τους, οι οποίες ήταν αντίθετες με αυτές του διεθνούς και ντόπιου κατεστημένου, χωρίς να υπολογίσουν την προσωπική τους ζημία. Όσοι ισχυρίζονται ότι οι Έλληνες σοφοί χρωστούν τις γνώσεις τους στους Αιγυπτίους δεν ανέφεραν κανέναν Αιγύπτιο σοφό, εκτός του Ερμή του Τρισμέγιστου που ήταν Έλληνας. Καθώς και ο πρώτος Φαραώ Μένες ή Μιν (Μηνάς) ήταν γιος του Μίνωα της Κρήτης, αλλά και άλλοι μετέπειτα φαραώ. Το περίεργο είναι ότι από τους λαούς που δήθεν εκπολιτισαν οι Αιγύπτιοι και Ασσυροβαβυλωνιοι απέκλειαν τους Χεταίους, τους Μιττάνι, τους Ελαμίτες και τους Ινδούς. Τους δε Σουμέριους, τους οποίους παραδέχονται ότι εκπολιτισαν τους Ασσυροβαβυλωνίους, δεν τόλμησαν να τους εμφανίσουν ως Σημίτες. Και ο λόγος είναι προφανής: τα έργα των Χεταίων, Σουμερίων και Μιττάνι εμφανίζουν ομοιότητες με τα ελληνικά έργα, σαν «δύο σταγόνες νερού». Οι πανάρχαιοι Ετεοκρήτες διαπεραιώθηκαν στη Μικρά Ασία και επηρέασαν πολιτισμικά τους λαούς αυτούς, μεταφέροντας στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού. Πολύ παλαιότερα, οι Κρήτες και Αιγαίοι, στην εποχή του Ερμή του Τρισμέγιστου, δημιούργησαν τον αιγυπτιακό πολιτισμό.(26/3/26) Αμφικτύων – Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδη Συγγραφέας, Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών http://www.amphiktyon.blogspot.com

ΛΥΚΟΣΟΥΡΑ

Η αρχαιότερη πόλη του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα – Ποια είναι η «πρώτη που είδε ο ήλιος» Η αρχαιότερη πόλη του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα – Ποια είναι η «πρώτη που είδε ο ήλιος» TANEA Newsroom 07/03/2026, 16:54 Share facebook facebook Τελευταία Νέα 16:54 ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η αρχαιότερη πόλη του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα – Ποια είναι η «πρώτη που είδε ο ήλιος» 16:51 ΜΠΑΣΚΕΤ Παναθηναϊκός – Ολυμπιακός 90-70: Πήρε το ντέρμπι το «τριφύλλι» 16:44 ΕΛΛΑΔΑ Ημαθία: Λύκοι κόβουν βόλτες έξω από σπίτια, φτάνουν ακόμα και μέσα στην Αλεξάνδρεια 16:43 ΕΛΛΑΔΑ Συναγερμός στην ΕΛ.ΑΣ.: Οι «πληρωμένοι πυρήνες» και το δίκτυο Hawala Η Λυκόσουρα, σύμφωνα με τον αρχαίο γεωγράφο Παυσανία, υπήρξε η αρχαιότερη πόλη του κόσμου. Ο ίδιος έγραψε ότι βρισκόταν στην Αρκαδία και ιδρύθηκε μεταξύ 10.000 και 8.000 π.Χ., χαρακτηρίζοντάς την ως «την πρώτη που είδε ο ήλιος». Από εκεί, όπως σημειώνει, οι άνθρωποι έμαθαν πώς να χτίζουν πόλεις. Στο έργο του «Ελλάδος Περιήγησις» (8.38.1), ο Παυσανίας περιγράφει: «Λίγο πιο πάνω βρίσκεται το τείχος της Λυκόσουρας, μέσα στο οποίο κατοικούν λίγοι άνθρωποι. Από όλες τις πόλεις που γνώρισε η γη, είτε στην ξηρά είτε στα νησιά, η Λυκόσουρα είναι η αρχαιότερη και η πρώτη που αντίκρισε ο ήλιος. Από αυτήν οι υπόλοιποι άνθρωποι έμαθαν να χτίζουν τις πόλεις τους». Στο επόμενο χωρίο (8.38.2), ο Παυσανίας προσθέτει: «Αριστερά από το ιερό της Δέσποινας βρίσκεται το όρος Λύκαιον. Κάποιοι Αρκάδες το αποκαλούν Όλυμπο και άλλοι Ιερή Κορυφή. Εκεί, λένε, ανατράφηκε ο Δίας. Υπάρχει τόπος που ονομάζεται Κρήτη, αριστερά από το άλσος του Απόλλωνα Παρρασίου, και οι Αρκάδες ισχυρίζονται ότι εκεί, και όχι στο νησί, ανατράφηκε ο θεός». Powered by: PlayStream 00:00 Την εποχή του Παυσανία, τον 2ο αιώνα μ.Χ., η ιστορία, ο μύθος και η θρησκεία συνέθεταν ένα ενιαίο αφήγημα που καθόριζε την ταυτότητα των Ελλήνων. Αν και η Λυκόσουρα δεν ήταν ευρέως γνωστή πριν από τον 4ο αιώνα π.Χ., η μυθολογική της κληρονομιά παραμένει εξίσου εντυπωσιακή με εκείνη άλλων αρχαίων τόπων. Το ιερό της Δέσποινας Η σημασία της Λυκόσουρας συνδέεται στενά με το ιερό της χθόνιας θεάς Δέσποινας. Το ιερό, που χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ., ήταν δωρικού ρυθμού και διέθετε πρόναο και εσωτερικό θάλαμο. Στο εσωτερικό βρισκόταν ένα μνημειακό σύμπλεγμα αγαλμάτων: η Δέσποινα και η Δήμητρα καθισμένες σε θρόνο, πλαισιωμένες από την Άρτεμη και τον τιτάνα Άνυτο. Η μυθική καταγωγή Η παράδοση αποδίδει την ίδρυση της Λυκόσουρας στον Λυκάονα, γιο του Πελασγού. Ο Πελασγός θεωρούνταν γιος του Δία και της Νιόβης, της πρώτης θνητής γυναίκας που ενώθηκε με τον θεό. Σε άλλες εκδοχές, ο Πελασγός αναφέρεται ως αυτόχθων ή γιος του Παλαίχθονα. Σύμφωνα με έναν από τους πιο σκοτεινούς αρκάδιους μύθους, ο Λυκάων θέλησε να δοκιμάσει τη θεϊκή φύση του Δία προσφέροντάς του ανθρώπινη σάρκα. Οργισμένος, ο Δίας κεραυνοβόλησε τους πενήντα γιους του και μετέτρεψε τον Λυκάονα σε λύκο. Η πολιτική ένωση και η επιβίωση της λατρείας Το 368 ή 367 π.Χ., πολλές πόλεις της περιοχής ενώθηκαν για να σχηματίσουν τη Μεγαλόπολη. Οι κάτοικοι της Λυκόσουρας, ωστόσο, αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη τους. Οι Αρκάδες σεβάστηκαν το ιερό της Δέσποινας, όπου οι Λυκοσούριοι είχαν καταφύγει, και τους χάρισαν τη ζωή. Αργότερα, αν και η Μεγαλόπολη ανέλαβε τον πολιτικό έλεγχο του ιερού, η θρησκευτική του σημασία παρέμεινε ισχυρή. Νομίσματα της εποχής των Σεβήρων τον 3ο αιώνα μ.Χ. απεικονίζουν το λατρευτικό σύμπλεγμα, αποδεικνύοντας τη διαρκή τιμή προς τη Δέσποινα.