ΚΡΑΣΙ ΨΩΜΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΘέματαΕλλάδα Κρασί, ψωμί, Πολιτισμός By Helleniscope -June 23, 20260108 ΦΩΤΟ: Ευρυβιάδης Σκλάβος, αμπέλι με βιολογική καλλιέργεια, Κεχριώνας Παλλικής, Ληξούρι, Κεφαλονιάς. Φωτογραφία, Ε.Β. Του Εὐάγγελου Βαλλιανάτου Πρόλογος Θυμάμαι την θεία μου Αγγελική και μητέρα μου Αποστολία. Η Αγγελική, μαυροφορεμένη για πάντα, ήταν ζωντανή αντίστασης του φόβου, καθώς και εικόνα της πανάρχαιας παραδόσεώς της εκφράσεως θρήνου με μαύρα ρούχα. Ο Εμφύλιός Πόλεμος, 1943-1949, σπάραξε τον σύζυγό της Σπυρίδων. Οι κουμουνιστές δολοφόνησαν τον Σπύρο και τον Αργύρη, αδελφό του Σπύρου και του πατέρα μου. Η Αποστολία μου φώναζε, “Εὐαγγελογεράσιμε, φώς μου.” Ήμουν το στερνοπούλι της. Οι δύο γυναίκες, η θεία μου και η μάνα μου, παντρεύτηκαν δύο αδέλφια και, επομένως, ήταν κουνιάδες. Είχαν παιδιά και στο χωριό Βαλσαμάτα, Κεφαλονιάς, και στο Σικάγο, ΗΠΑ. Δημητριακό ψωμί Η Αγγελική, θυμάμαι, κάθε εβδομάδα γέναε περίπου 7 με 9 ψωμιά. Τα ψωμιά ήταν σταρένια. Δηλαδή από το σιτάρι της θεάς Δήμητρας, που στην αρχαία Ελληνική εποχή ήταν για χιλιετίες αδελφή του αρχιστράτηγου των θεών, Ζεύς / Δία. Η Δήμητρα ήταν η ίδια η Γαία Γή. Εδώρισε τους σπόρους του άρτου / ψωμιού τους οποίους οι πανάρχαιοι Έλληνες ονόμασαν Δημητριακά, δηλαδή δώρα της Δήμητρας. Η παράδοσης συνεχίζετε και σήμερα. Σ᾽ αυτούς τους γεωργικούς σπόρους ανήκει το σιτάρι, βρόμη, σίκαλη και κριθάρι. Ο άρτος ξεγέννησε το μικρό κομμάτι άρτου η ψωμί. Και το ψωμί είναι η πιο βασική τροφή των Ελλήνων για χιλιετίες. Η Αγγελική μας έδινε ψωμί. Ανακάτευε νερό και αλεύρι, δηλαδή αλεσμένο σιτάρι. Μετά ζύμωνε το σχεδόν θεϊκό μίγμα αλευριού και νερού στο ξύλινο σκάφη με τα λευκά και καθαρά χέρια της, δίνοντας στο ζυμάρι το κυκλικό, στρογγυλό σχήμα του ψημένου ψωμιού. Ο πατέρας μου Ανδρέας έσπερνε στο χωράφι μας το Δημητριακό σιτάρι που στα χέρια της φίλτατης θείας μου Αγγελικής εγινόταν το απαραίτητο και νόστιμο ψωμί. Ο Ανδρέας καλλιεργούσε την Γή χωρίς μηχανήματα και χημικά. Το αλέτρι του πίσω από το μουλάρι ήταν Ομηρικής εποχής. Αλλά η γεωργική του γνώση ήταν συνέχεια της αρχαίας Ελληνικής γνώσεως και πολιτισμού. Γεωργικές ρίζες του πολιτισμού Ο μέγας φιλόσοφος και ποιητής Ησίοδος, όπως και ο Όμηρος, έζησε πιθανόν στα τέλη του 13ου η αρχές του 12ου αιώνα πριν της εποχής μας. Η ποίησή του μας φωτίζει για την θεολογία, αστρονομία και ζωή των Ελλήνων της Εποχής του Χαλκού. Από τα συγγράμματά του, η “Θεογονία” και “ Έργα και Ημέραι” είναι πολύ σημαντικά. Το πρώτο είναι περί της γέννησης των θεών και το δεύτερο για την γεωργία ως έργον θεών, αστρονομίας και Ελλήνων αγροτών που καλλιεργούσαν την Γή. Ο αγρότης μαθαίνει την τέχνη του από τους συγγενείς του και τα αστέρια του Ουρανού. Ο δεύτερος λόγιος που έριξε φώς στην προσπάθεια των Ελλήνων να καλλιεργούν την Γη είναι ο Ξενοφώντας, Αθηναίος στρατηγός, ιστορικός και φιλόσοφος του τετάρτου αιώνα πριν της εποχής μας. Στο σύγγραμμά του, “Οικονομικός,” δηλαδή τα οικονομικά του οίκου, ο Ξενοφώντας συνδέει την καλλιέργεια της Γής, του χωραφιού, με την αναγκαία ασφάλεια τροφής, αυτάρκειας, συνεργασίας, δικαιοσύνης, ευδαιμονίας και ελευθερίας (5.6-14). Ο πατέρας μου, βέβαια, αγαπούσε την Γή γιατί και οι γονείς του αγαπούσαν τα μικρά χωράφια που είχαν. Αυτάρκεια και ελευθερία ήταν όψεις της ίδιας δραχμής. Εκτός τούτου, η γεωργική παράδοσης ήταν πολιτισμός. Ο αγρός ήταν σχολείο ευσέβειας προς τους θεούς, τροφικής αυτάρκειας, πολεμικής τέχνης και ετοιμότητας, ασφάλειας και δημοκρατίας. Διόνυσος και Δήμητρα Dionysos by Michelangelo Merisi da Caravaggio, 1595. Public domain. Ένας από τους σπουδαίους αγροτικούς θεούς ήταν ο Διόνυσος, θεός του οίνου / κρασιού, θεάτρου, τραγωδίας, ζωής του χωριού και ελευθερίας. Ο άλλος γεωργικός θεός ήταν η Δήμητρα, θεά του σιταριού. Demeter and her daughter, Persephone, are sending Triptolemos to tech the world the growing of wheat. Image of Demeter holding wheat, right. Greek bank note of 50 drachmas. 1930. Courtesy Numismatic Museum, Athens. Η Δήμητρα και η κόρη της Περσεφόνη στέλνουν τον Τριπτόλεμο να παγκοσμιοποιήσει την καλλιέργεια του σιταριού. Η Δήμητρα κρατάει σιτάρι, δεξιά. Χαρτονόμισμα 50 δραχμών. Τράπεζα της Ελλάδος, 1930. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών. Μεταξύ Δήμητρας και Διονύσου, οι πολίτες της υπαίθρου, οι γεωργοί των χωριών, ήταν στην πραγματικότητα Ελλάδα. Η τροφή, στρατιώτες, δημοκρατία, θέατρο και τραγωδία γεννήθηκαν στα χωριά. Η Δήμητρα και ο Διόνυσος κυβερνούσαν ουρανό και Γή. Το θέατρο ήταν για χιλιετίες χρόνια το Ελληνικό σχολείο δημοκρατίας, ελευθερίας και πολιτισμού. Στο χωριό Μεγαλώνοντας στο χωριό είχα μέτρια γνώση Ελληνικής ιστορίας. Αλλά ήμουν βέβαιος για τις Ελληνικές μου αρετές και ρίζες. Μεγάλα ονόματα και ήρωες όπως ο Ηρακλής, Όμηρος, Αχιλλέας, Οδυσσέας, Πλάτωνας, Αριστοτέλης και Μεγαλέξανδρος, μου ήταν γνωστά. Είχα δίψα για περισσότερη γνώση για να καταλάβω τελικά την ιστορία του Ελληνισμού. Η μάνα μου η Αποστολία ήταν βέβαιη για αυτό. Την ερωτούσα συνεχώς όχι μόνον για τον τραγικό Εμφύλιο Πόλεμο και για την Ιταλογερμανική κατοχή της Κεφαλονιάς και Ελλάδας, αλλά και για πολλά άλλα ζητήματα. Η μάνα μου έλεγε τις απόψεις της, αλλά εγνώριζε ότι θα έπρεπε να συνεχίσω στο πανεπιστήμιο. Να γίνεις ιατρός, μου έλεγε, επειδή η γιαγιά μου η Δήμητρα ήταν ιατρός. Μόνο και μόνο που η γιαγιά μου είχε το θεϊκό όνομα Δήμητρα, με ερέθιζε, με ενθουσίαζε και με έριχνε συχνά σε βαθιές σκέψεις. Επίλογος Θυμάμαι μια Κυριακή μετά την εκκλησία, ρώτησα την μητέρα μου αν οι εικόνες στο εικονοστάσιο της εκκλησίας ήταν Ελληνικές εικόνες με ονόματα που δεν ήταν Ελληνικά, όπως Δαβίδ, Αβραάμ, Ιακώβ, κτλ. Και γιατί, ερώτησα την μητέρα μου, μη Έλληνες έχουν την φωτογραφία τους στο εικονοστάσιο της εκκλησίας; Η μητέρα μου πάγωσε. κατάλαβα ότι η ερώτησή μου έθιξε μυστικές αξίες. Να ρωτήσεις τον δάσκαλό σου, μου είπε. Τότε ήμουν στο Δημοτικό σχολείο. Αυτή η περιέργεια εξηγεί και την Οδύσσεια μου στην άλλη άκρη του κόσμου, την Αμερική που το ψωμί, κρασί και ο πολιτισμός η δεν υπάρχουν στην Ελληνική σημασία τους η έχουν άλλες ρίζες και ερμηνείες. =========== Ο Δρ. Εὐάγγελος Βαλλιανᾶτος είναι ιστορικός και περιβαλλοντολόγος. Εσπούδασε στα Αμερικανικά πανεπιστήμια Illinois, Wisconsin και Harvard ζωολογία, Ελληνική και Ευρωπαϊκή ιστορία και την ιστορία της επιστήμης. Εργάστηκε στο Καπιτώλιο, στην εθνική υπηρεσία προστασίας περιβάλλοντος, εδίδαξε σε πανεπιστήμια, και έγραψε εκατοντάδες άρθρα και 9 βιβλία, συμπεριλαμβανόμενού Freedom: Clear Thinking and Inspiration from 5,000 Years of Greek History (2025).