Ο Έκτορας φονεύεται σε μονομαχία με τον Αχιλλέα και η σωρός του κείται στη σκηνή του Αχιλλέα. Ο γέρο Πρίαμος, βασιλιάς της Τροίας, παίρνει την απόφαση να πάει στη σκηνή του Αχιλλέα για να ζητήσει τη σωρό του παιδιού του. Τότε παρουσιάστηκε ο Ερμής για να τον οδηγήσει. Πήδηξε στο αμάξι και έφθασαν στο τείχος των πλοίων, στην τάφρο των Αχαιών.
Οι φύλακες έτρωγαν. Ο Ερμής τους αποκοίμισε και έμπασε την άμαξα του Πρίαμου με τα πλούσια δώρα μέσα στην πύλη. Σε λίγο έφτασαν στη μεγάλη σκηνή του Αχιλλέα, βασιλιά των Μυρμιδόνων. Άνοιξε ο Ερμής το δοκάρι της πύλης και μπήκε η άμαξα στην αυλή του Αχιλλέα.
Ο Ερμής αποχώρησε, γιατί δεν θέλησε να φανεί μεροληπτικός σε κανέναν. «Έμπα», του είπε, «μέσα και αγκάλιασε τα γόνατα του Αχιλλέα», και πέταξε στον απέραντο Όλυμπο.
Ο Πρίαμος κατέβηκε από την άμαξα και πήγε κατευθείαν στη σκηνή του Αχιλλέα. Μέσα ήταν ο ήρωας Αυτομέδων και ο ανδρειωμένος Άλκιμος και τον υπηρετούσαν. Ο Πρίαμος βρέθηκε μπροστά στον Αχιλλέα και του φίλησε τα γόνατα, στον άνθρωπο που σκότωσε πολλούς γιους του.
Ο Αχιλλέας, μόλις τον είδε μπροστά του, ξαφνιάστηκε. Άδειασε η σκηνή και έμειναν μόνοι. Ο Πρίαμος ικετεύει τον Αχιλλέα και του λέει: «Θεόμορφε Αχιλλέα, θυμήσου τον πατέρα σου. Εσένα θα σε ξαναδεί, αλλά εγώ δεν θα δω τους σκοτωμένους γιους μου. Έρχομαι λοιπόν για να εξαγοράσω με πλούσια λύτρα τον σκοτωμένο από σένα γιο μου που έσωζε την πόλη. Σεβάσου τους θεούς, Αχιλλεύ, θυμήσου τον πατέρα σου και λυπήσου με. Εγώ είμαι πιο δυστυχισμένος από εκείνον, γιατί κανείς άλλος θνητός δεν το έπαθε ακόμη: να φιλήσω το χέρι εκείνου που σκότωσε το γιο μου».
Αυτά είπε και έκανε τον Αχιλλέα να κλάψει για τον πατέρα του. Κι εκείνος έκλαιγε για τον πατέρα του και τον Πάτροκλο. Οι στεναγμοί τους αντηχούσαν στη σκηνή.
Τότε σηκώθηκε από τον θρόνο του, έπιασε από το χέρι τον γέροντα και τον σήκωσε, λέγοντάς του: «Άμοιρε, πώς τόλμησες να έρθεις μονάχος σου στα πλοία των Αχαιών, μπροστά σε εκείνον που σκότωσε πολλούς ανδρειωμένους γιους σου; Έλα όμως και κάθισε στον θρόνο, κι ας αφήσουμε, όσο γίνεται, τις πίκρες μας να ησυχάσουν».
Του πρόσφερε πλούσιο γεύμα και του ετοίμασε πλούσιο στρώμα για να κοιμηθεί ο φιλοξενούμενος Πρίαμος. Έλαβε όμως τα μέτρα του να μη μαθευτεί τούτο, γιατί θα είχε πρόβλημα με τον αρχιστράτηγο Αγαμέμνονα. Γι’ αυτό τον έβαλε στον πρόδρομο να κοιμηθεί, ώστε να μη τον δει μάτι στη σκηνή του.
Ο γέρο Πρίαμος ζήτησε δώδεκα ημέρες εκεχειρία για να θάψουν τον Έκτορα και να τον κλάψουν κατά τα ειωθότα. Κι ο Αχιλλεύς του είπε: «Θα γίνει η χάρη σου, γέροντα Πρίαμε», και θα σταματήσω τον πόλεμο, πιάνοντάς τον από τον καρπό με το δεξί του χέρι για να του δώσει θάρρος.
Κοιμήθηκε ο Πρίαμος στον πρόδρομο της σκηνής και ο Αχιλλέας στο βάθος, πλάι στην όμορφη Βρισηίδα.
Μέσα στον ύπνο του, ο γέρο Πρίαμος έκανε μαύρες σκέψεις: πώς θα βγει από την πύλη; Κι αν το πληροφορηθούν οι Αχαιοί; Μήπως τον κρατήσουν και ζητήσουν από τους γιους του τριπλάσια λύτρα; Ξύπνησε νύχτα, έζεψε τα άλογα και τα μουλάρια και έφυγε με τη βοήθεια του Ερμή.
Σχολίαση
1.Τότε φιλοξενούσαν τον αρχηγό των αντιπάλων. Σήμερα τον σκοτώνουν ή τον απαγάγουν.
2.Οι Τρώες ήταν ελληνικό φύλο. Είχαν κοινό το ομαίμον (Πελασγοί), ομόθρησκον, ομόγλωσσον και ομόδοξον.
3.Έχει παρεξηγηθεί η φιλία του Αχιλλέα με τον Πάτροκλο, ενώ πουθενά δεν φαίνεται να έχει κάποια ιδιαιτερότητα. Εξάλλου, η αιτία της παρατάσεως επί δεκαετία του πολέμου οφείλεται στην απώλεια της Χρυσηίδας.
4.Η Χρυσηίδα και η Βρισηίδα είναι δύο σημαντικές μορφές που αναφέρονται στην Ιλιάδα.
5.Η Χρυσηίδα, κόρη του ιερέα Χρύση, είναι γνωστή για τον ρόλο της στην πλοκή της Ιλιάδας, ενώ η Βρισηίδα, ξαδέλφη της, αποτελεί επίσης κεντρική μορφή της ιστορίας. Η Χρυσηίδα συνδέεται με τον Αχιλλέα και η Βρισηίδα με τον Αγαμέμνονα.
(19/1/26)
Αμφικτύων – Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Συγγραφέας, Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
A. Koraes’ edition and translation into French of the study of Hippocrates, Airs, Waters and Places. Paris, 1800. Photo: EV.Η Νομαρχία του Αδαμαντίου Κοραή, Ιταλία, 1806. Φωτογραφία Εὐάγγελος Βαλλιανᾶτος
Πρόλογος
Η επανάσταση πάντα υπήρχε στην νόηση και στην καρδιά των Ελλήνων μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Μωαμεθανούς Μογγόλους Τούρκους το 1453. Ο μέγας εθνικός λόγιος Αδαμάντιος Κοραής, 1748 — 1833, που μεγάλωσέ στην Σμύρνη της Τουρκοκρατίας και σπούδασε και εργάστηκε στην Γαλλία για τη απελευθέρωση της Ελλάδος, μας λέει ξεκάθαρα στην Νομαρχία, το επαναστατικό βιβλίο που δημοσίευσε ανώνυμα στην Ιταλία το 1806, ότι οι Έλληνες της εποχής του έπρεπε να σπάσουν τις αλυσίδες της δουλείας όσο δυνατόν το ταχύτερο για να ξαναγίνουν ελεύθεροι. Η ελευθερία για τον Κοραή, όπως και για τον Όμηρο, Αισχύλο, Πλάτων, Αριστοτέλη και άλλους αρχαίους ποιητές, πολιτικούς και φιλόσοφους, ήταν το ύψιστο αγαθό, όπως η ιδέα του καλού του Πλάτωνα. Ο Κοραής ήταν βέβαιος ότι η νομαρχιακή διοίκηση, δηλαδή η κυβέρνησή νόμων, ήταν και η άριστη προστασία της ελευθερίας. Ο Κοραής ήταν ανιδιοτελείς και φιλόπατρης μαθητής της αρχαίας ιστορίας, γραμματείας, επιστήμης και πολιτισμού. Στο Παρίσι, που έζησε από το 1789 μέχρι το θάνατό του το 1833, έκδωσε με εκτενή επιστημονικά, ιστορικά, πολιτικά και φιλοσοφικά προλεγόμενα, αρχαίους λόγιους και επιστήμονες και φιλόσοφους όπως τον Όμηρο, Ιπποκράτη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Στράβων και Πλούταρχο. Ο κύριος σκοπός, η τελεολογία του Κοραή, ήταν, πρώτα από όλα, να πει στους Έλληνες της Τουρκοπατημένης Ελλάδος ότι ήταν απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και να τους φέρει πιο κοντά στις ιδέες και την πολιτεία ελευθερίας των προγόνων των. Δηλαδή, ο Κοραής και τα έργα του ήταν χρυσή αλυσίδα πολιτισμικής συνέχειας μεταξύ αρχαίων και νεότερων Ελλήνων, Φάρος Αναγέννησης ως εθνική προπαίδεια ελευθερίας και επαναστάσεως εναντίον των Μουσουλμάνων Μογγόλων Τούρκων.
Στρατηγική
Καθώς ήδη ανέφερα, το 1806, ο Κοραής εδημοσίευσε με ψευδώνυμο το επαναστατικό δοκίμιο περί ελευθερίας, την Νομαρχία. Ο Κοραής, όχι μόνο ύμνησε την ελευθερία και την πολιτεία νόμων, αλλά περιέγραψε την άθλια και φοβερή ζωή φτώχειας και φόβου των υπόδουλων Ελλήνων στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, όπου ζώα όπως οι ίπποι, έτρωγαν καλύτερα από τους ανθρώπους.
Ο Κοραής και μερικοί άλλοι λόγιοι και δάσκαλοι προετοίμαζαν με ιδέες και προτάσεις τους Έλληνες για την Επανάσταση.
Οι Οθωμανοί Μογγόλοι Τούρκοι ήταν βοσκοί νομάδες και πολεμιστές. Η επεκτατική των κατάκτηση στην Ασία και Ευρώπη μετάτρεπε υπόδουλους λαούς σε κοπάδια, κτήνη, αγελάδες για άρμεγμα / δεσποτική εκμετάλλευσή. Οι Μογγόλοι Μουσουλμάνοι εισβολείς εκβίαζαν κατεκτημένες χώρες όπως την Ελλάδα, σε βοσκότοπους. Οι υπόδουλοι Έλληνες, που ήταν Ορθόδοξοι Χριστιανοί, είχαν υποχρεωθεί να συμπεριφέρονται ως ζώα για εργασία και εκμετάλλευση. Οι Μογγόλοι τους έκλεβαν τα αγόρια και τα γύμναζαν για Ισλαμιστές στρατιώτες του αρχηγού τους Σουλτάνου. Το παιδομάζωμα ήταν πρωτοφανές ψυχολογικό, κοινινικό και πολιτικό έγκλημα πολέμου εναντίον του είναι και ζωής των υπόδουλων Ελλήνων. Η εκμετάλλευση ήταν βάναυση, βίαια, δεσποτική και βάρβαρη. Τέτοια άγρια ήθη και έθιμα των βάρβαρων Οθωμανών ήταν τέλεια απόδειξη ότι μόνο επανάσταση ήταν λύση για την ανατροπή του ξένου καθεστώτος της δουλείας.
Η Ρωσία και η Ελληνική Επανάστασης
Η δεύτερη πηγή και έμπνευση ανταρσίας και ετοιμότητας για την επανάσταση και απελευθέρωση της Ελλάδος από τον βίαιο Τουρκικό ζυγό ήταν από τους Έλληνες εκτός της Τουρκοκρατούμενης Ελλάδος, ιδιαιτέρως από τον Πόντο και Ρωσία. Αυτοί οι Έλληνες της διασποράς, ιδιαιτέρως από την Ρωσία, είχαν μεγάλη επίδραση στην Ελληνική Επανάσταση του 1821: στην προπαρασκευή, στρατηγική, χρηματοδότηση και εξοπλισμό και μετατροπή του εμπορικού ναυτικού σε πολεμικό όπλο.
Η Συνθήκη του Kucuk Kaynarca / Kuchuk-Kainarji, 10 July 1774, μεταξύ της ηττημένης Οθωμανικής αυτοκρατορίας και Ρωσίας, είχε μέγιστη σημασία για την Ελληνική προετοιμασία για την επανάσταση του 1821. Η Ρωσία έβαλε όρους στην συνθήκη ότι θα προστάτευε τους Ορθόδοξους Χριστιανούς στην Οθωμανική Τουρκική επικράτειά. Αυτό το δικαίωμα το εκμεταλλεύτηκαν οι ιδιοκτήτες Ελληνικών εμπορικών πλοίων και υιοθέτησαν την Ρωσική σημαία και όπλισαν τα καράβια τους με κανόνια. Έτσι μετάτρεψαν τον στόλο τους σε πολεμικό ναυτικό. Η Ρωσική σημαία στα Ελληνικά πλοία άνοιξε και διευκόλυνε το Ελληνικό εμπόριο στον Εύξεινο Πόντο, το Αιγαίο και την Μεσόγειο, με αποτέλεσμα την αύξηση της επιστημονικής γνώσεως, κατανόηση της Ευρωπαϊκής διπλωματίας, πολέμου και στρατηγικής. Το άλλο προτέρημα του Ελληνικού εμπορικού στόλου ήταν κέρδος και πλούτος. Το ισχυρό και πλούσιο Ελληνικό εμπόριο και ναυτικό έγιναν πυλώνες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Φαναριώτες
Εκτός των Ελλήνων ναυτικών εμπόρων που εβελτίωσαν την ζωή του κατακτημένου Ελληνισμού με σχολεία, βιβλία, βιβλιοθήκες και υποτροφίες μαθητών για μελέτες στο εξωτερικό, υπήρχε και μια ομάδα μορφωμένων και εύπορων Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη, οι λεγόμενοι Φαναριώτες επειδή εκατοικούσαν στην γειτονιά Φανάρι του Πατριάρχη. Ο Σουλτάνος διόριζε Φαναριώτες στην διπλωματική υπηρεσία της αυτοκρατορίας και στην κυβέρνηση της Μολδαβίας και Βλαχίας επειδή είχαν γνώση Ευρωπαϊκών γλωσσών και παιδείας. Ο Σουλτάνος επίσης έδωσε προνόμια ως αμοιβή στον Πατριάρχη, εκκλησίες και μοναχούς για να κυβερνούν τους υποδουλωμένους Έλληνες — για λόγο του.
Αυτή η πονηρή, ύπουλη και ανθελληνική πολιτική του Σουλτάνου άρχισε στις παραμονές της αλώσεως της Πόλης. Ο δημοφιλής μοναχός Γεώργιος Γεννάδιος Σχολάριος, με τον καθοδηγούμενο όχλο της Πόλης, ήταν εναντίον της ενώσεως της Καθολικής και Ορθοδόξου Εκκλησίας για να “προστατεύσουν” την Ορθόδοξη Εκκλησίά από την “αίρεση” της Καθολικής. Η ένωση όμως πραγματοποιήθηκε στην Φλωρεντία της 6 Ιουλίου του 1439. Ο Σουλτάνος Μωάμεθ, που πόρθησε την Κωνσταντινούπολη της 29 Μαΐου 1453, διόρισε τον Σχολάριο Οικουμενικό Πατριάρχη. Το μήνυμα ήταν πανούργο αλλά ευεργετικό για τον Σουλτάνο και τις εκκλησιαστικές αρχές της υποδουλωμένης Ελλάδος. Ο Πατριάρχης και το ιερατείο του έγιναν υπεύθυνοι πράκτορες των Μογγόλων Τούρκων για την δουλοπρεπή συμπεριφορά των Ελλήνων. Αυτή η στενή συνεργασία και υπηρεσία της Ορθοδόξου εκκλησίας στον Σουλτάνο ήταν προδοτική και είχε άσχημες και νοσηρές επιπτώσεις στον Ελληνισμό μέχρι σήμερα, τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα.
Το ίδιον αποτέλεσμα είχαν και οι σχέσεις Φαναριώτων και Σουλτάνου. Οι Φαναριώτες, όπως και η εκκλησία, έγιναν εργαλείο της τυραννικής Οθωμανικής εξουσίας στην Ελλάδα.
Αλέξανδρος Υψηλάντης
Μία από τις Φαναριώτικες οικογένειες που υπηρέτησαν τον Σουλτάνο ήταν του Αλέξανδρου Υψηλάντη, 1792 – 1828. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κήρυξε την Ελληνική Επανάσταση της 24 του Φεβρουαρίου 1821 στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας. Η προκήρυξη του για τον πόλεμο εναντίον των τυράννων Οθωμανών — ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΊΔΟΣ — είχε την ρητορική, φιλοσοφία, αρετή, τόλμη και πατριωτισμό του Αισχύλου, ΝΥΝ ΥΠΕΡ ΠΑΝΤΩΝ ΑΓΩΝ.
Declaration of the Greek Revolution by Alexandros Ypselantes,: Fight for your faith and Homeland. Feb. 24, 1821. Iasio (Jassy). Historical and Ethnological Society of Greece. (From Mouseio tes Philikes Etaireias. 1994)
Προκήρυξη Αλέξανδρου Υψηλάντη, Μάχου Υπέρ Πίστεως και Πατρίδος, Φεβ. 24, 1821. Κοινό Κτήμα.
Ο παππούς του Αλέξανδρου Υψηλάντη είχε υπηρετήσει τον Σουλτάνο. Ο Αλέξανδρος, όμως, υπηρέτησε τον Ρώσο Βασιλιά Αλέξανδρο Α. Ήταν υποστράτηγος. Το 1820, ανέλαβε την αρχηγεία της Φιλικής Εταιρείας, μιας μυστικής πατριωτικής οργάνωσης για την απελευθέρωση της Ελλάδος. Η Φιλική Εταιρεία είχε κέντρο την Οδησσό της Ρωσίας.
Αρετές και τόλμη
Ο τρίτος πυλώνας της Επανάστασης ήταν ο ηρωικός αγώνας των Ελλήνων εναντίον Οθωμανικών στρατευμάτων γυμνασμένων και εφοδιασμένων με Ευρωπαϊκά όπλα και κανόνια. Όπως στην αρχαία Ελλάδα που τεράστιες στρατιές από την Περσία το 490 και 480 και 479 Πριν της Εποχής μας ενικήθηκαν στον Μαραθώνα, Σαλαμίνα και Πλαταιά από σχετικά πολύ μικρότερους Ελληνικούς στρατούς και ναυτικό, έτσι και στα πρώτα χρόνια της Επανάστασης, 1821 — 1822, οι Έλληνες αγωνιστές ενίκησαν τους Οθωμανούς εισβολείς.
Ο Νικηταράς (Νικήτας Σταματελόπουλος, 1784 — 1849), που σκότωσε τόσους Τούρκους και ονομάστηκε Τουρκοφάγος, μας θυμίζει ότι η αρετή και τόλμη είναι αχώριστο ζευγάρι. Η ελευθερία που εμπνέουν είναι αναγκαία για την νίκη στον πόλεμο, καθώς και για την διατήρηση της ελευθερίας μετά τον πόλεμο.
Battle of Argolis-Dervenakia, 1822: Niketaras, Niketas Stamatelopoulos, 1784-1849, or Tourkophagos, Turk eater, is stabbing a Turk. By Peter von Hess. Public Domain.
Νικηταράς (Νικήτας Σταματελόπουλος) στην Μάχη των Δερβενάκιων, 1822, μαχαιρώνει έναν εχθρό. Πίνακας του Peter von Hess. Κοινό Κτήμα.
Η Ζαχαρούλα Παπαδάκη, εξαίρετη φιλόπατρις Ελληνίδα συγγραφέας, βιογράφος και ποιήτρια του Νικηταρά, δικαίως τον ονομάζει αετό και Αχιλλέα της Επαναστάσεως του 1821. Ήταν πράγματι ήρωας. Το βιβλίο της Ζαχαρούλας, Νικηταράς, Ήρως και Ύβρις Στο Πάνθεον των Ηρώων (Αθήνα: Λειμών, 2025), είναι υβρίδιο ιστορίας και λογοτεχνίας. Βασισμένο σε αρχειακή έρευνα, φωτογραφίες, και ιδιαιτέρως το ξεφτίλισμά του Νικηταρά από το Βαυαρικό κράτος της Αθήνας, το βιβλίο καθρεπτίζει μια κοινωνία που επολέμησε γενναία και με θάρρος για την ελευθερία και κατέληξε στην φυλακή ενός άλλου ξένου ηγεμόνα. Αλλά το βιβλίο μας δίνει μια εικόνα του ήρωα Νικηταρά, παράδειγμα τόλμης, αυτοθυσίας, αυτογνωσίας, πατριωτισμού και δικαιοσύνης, που είναι αναγκαία στην Ελλάδα που κινδυνεύει από εσωτερικό εθνομηδενισμό και εξωτερικό υπαρξιακό κίνδυνο από την εχθρική Μογγολική και Ισλαμική Τουρκία, το χαϊδεμένο παιδί της Δύσης.
Ο Νικηταράς, Κολοκοτρώνης, όπως και ο Κοραής και ο ατυχής Ιωάννης Καποδίστριας, πρώτος Πρόεδρος της ελεύθερης Ελλάδος, ονειρεύτηκαν μία ελεύθερη και ανεξάρτητη Ελλάδα, όχι ένα εξάρτημα ξένων κρατών. Ο Νικηταράς ήταν ανιψιός του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, 1770 — 1843, αρχιστράτηγου της Πελοποννήσου και, χωρίς αμφιβολία, μέγιστου ήρωα με την στρατηγική σκέψη, πατριωτικό όραμα και ικανότητα για την απελευθέρωση της Ελλάδος. Ο Νικηταράς, όπως και ο θείος του, είχε τα ίδια ιδεώδη και όραμα για μια ελεύθερή Ελλάδα. Ήταν στρατιώτης στο στρατό του Κολοκοτρώνη. Οι αρετές του Κολοκοτρώνη, όπως και αυτές του Νικηταρά, έπνευσαν και θεμελίωσαν τις πρώτες νίκες των Ελλήνων στα πρώτα δύο χρόνια του πολέμου ανεξαρτησίας.
Theodore Kolokotronis, 1770-1843. Painting by Dionysios Tsokos. National History Museum, Athens. Public Domain.
Δύο από τις πρώτες μεγάλες νίκες των επαναστατημένων Ελλήνων κερδήθηκαν το 1821 και 1822. Η νικηφόρος πολιορκία της Τρίπολης / Τριπολιτσάς, κέντρο Οθωμανικής Τουρκικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο το 1821, ήταν μία από τις πιο σημαντικές νίκες της επανάστασης. Ο Κολοκοτρώνης εσχεδίασε και εκτέλεσε την πολιορκία και μάχη της Τριπολιτσας. Το μίσος μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών δεν είχε όρια. Οι Έλληνες πολιορκητές αγνόησαν τις συμβουλές του Κολοκοτρώνη και εθανάτωσαν ακόμη και παιδιά και γυναίκες. Η μάχη έγινε τρομερή σφαγή. Συνθηκολόγηση έγινε μόνο με τους Αλβανούς που, υπό την προστασία του Κολοκοτρώνη, ανεχωρήσανε της Τριπολιτσάς ανενόχλητοι. Οι περισσότεροι των Οθωμανών Τούρκων της Τριπολιτσάς σφαγιάστηκαν. Η πόλις καταστράφηκε.
Battle of Tripolitsa, 1821. Theodore Kolokotronis was the commander of the capture of the city with thousands of Turks, civilian and military. Painting by Panagis Zographos. Public Domain
Πολιορκία Τριπολιτσάς, 1821. Πίνακας Παναγιώτη Ζωγράφου. Κοινό Κτήμα.
Ο Κολοκοτρώνης επίσης ενίκησε τον στρατό του Τούρκου στρατηγού Μαχμούντ Δράμαλη στα Δερβενάκια της Αργολίδος τον Αύγουστο του 1822.
Greek victory at Dervenakis, Aug. 1822. Painting by Theodoros Vryzakis. Public Domain.
Νίκη Δερβενάκιων, Αύγουστος 1822. Πίνακας Θεόδωρου Βρυζάκη. Κοινό Κτήμα.
Ο Δράμαλης είχε 20,000 στρατιώτες και 8,000 ιππείς. Ο Κολοκοτρώνης είχε περίπου 8,000 με 10,000 άνδρες. Η στρατηγική του Κολοκοτρώνη βασίστηκε στην γνώση της διαδρομής που ο Δράμαλης πιθανόν θα χρησιμοποιούσε για την μεγάλη του στρατιά να διασχίσει την Αργολίδα κατά την διάρκεια εποχής ζέστης και όχι άφθονου ύδατος. Η πεδιάδα ήταν περικυκλωμένη από βαθιές χαράδρες, λόφους, βουνά και πολλά αμπέλια. Ο Κολοκοτρώνης χρησιμοποίησέ ασιτία και λειψυδρία εναντίον του Δράμαλη. Έκαψε την συγκομιδή τροφής, και δηλητηρίασε τα πηγάδια της Αργολικής πεδιάδας. Οι άνδρες του, σε μικρές ομάδες στην πεδιάδα η στα υψώματα πάνω από χαράδρες και μονοπάτια που περπατούσε του Δράμαλη η στρατιά, πολεμούσαν τους επιδρομείς σαν αντάρτες. Η στρατηγική του Κολοκοτρώνη πείνας, δίψας και τόλμης ενίκησε τον Δράμαλη. Ο Οθωμανός στρατηγός έχασε περίπου 20,000 άνδρες και ο ίδιος πέθανέ. Η Ελληνική νίκη των Δερβενάκιων, Αύγουστος 8, 1822, ήταν ένα μήνυμα στους Οθωμανούς Τούρκους, Ευρωπαίους και Ρώσους ότι η Ελληνική Επανάστασης θα ξανάφερνε την ποθητή ελευθερία και πάλι στην Ελλάδα.
Καποδίστριας
Ούτως και έγένετο. Το 1830 η Ελλάδα ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος.
London Protocol Feb. 3, 1830 recognizing the indepedence of Greece. Signing of the London Protocol, fresco of the frieze of the Trophy Hall of the Greek Parliamen. PD.
Ανεξαρτησία του Ελληνικού κράτους. Πρωτόκολλό Λονδίνου, 3 Φεβρουάριου 1830. Ελληνική Βουλή. Κοινό Κτήμα.
Το 1830, η Ελλάδα ήταν στα χέρια του μέγιστου Έλληνα διπλωμάτη Ιωάννη Καποδίστρια. Το 1828, η Ρωσία, Αγγλία και Γαλλία τον πρότειναν αρχηγό η κυβερνήτη του νεοσύστατου κράτους. Ο Καποδίστριας είχε ήδη μια λαμπρή σταδιοδρομία στα πολιτικά της Ιώνιας Επτανησιακής Πολιτείας και της Ρωσικής αυτοκρατορίας. Ως αξιωματούχος της Ρωσίας, εμπόδισε την διχοτόμηση της Γαλλίας μετά την ήττα του Ναπολέοντα το 1815 και οδήγησέ την Ελβετία στην ανεξαρτησία και ουδετερότητά της. Από το 1816 μέχρι το 1822 ήταν Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας. Η μόρφωση του Καποδίστρια στην ιατρική, φιλοσοφία και νομική, μαζί με την άριστη γνώση και πράξη της διπλωματίας, του είχε δώσει τις αρετές ανιδιοτελείας, δικαιοσύνης και φιλοπατρίας. Ο Καποδίστριας ήταν καλός κ᾽ αγαθός.
Το 1828, ως Πρόεδρος της νεοσύστατης Ελλάδος, ο Καποδίστριας αντιμετώπισε μια χώρα κατεστραμμένη. Και εντούτοις με τους δικούς του πόρους και φιλανθρωπικές συνδρομές από την Ελβετία, εδημιούργησε ένα έθνος κράτος με σχολεία, δικαστήρια, εθνική τράπεζα και εθνικό νόμισμα, δικαιοσύνη και Γη για μικροκαλλιεργητές. Το όνειρό του ήταν να βοηθήσει την Ελλάδα να γίνει ανεξάρτητη και να ξαναζωντανεύει τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό. Με αυτό το όραμα, οι θυσίες και αγώνες της Ελληνικής Επανάστασης θα έφερναν αυτοπεποίθησή στους Έλληνες να ευδοκιμήσουνε με αυτάρκεια, σοφία, επιστήμη , πολιτισμό και ισχύ. Ήθελε η Ελλάδα να γίνει χώρα Ιερή, ένα νέο σχολείο επιστήμης και πολιτισμού.
Δυστυχώς, οι ντόπιοι και ξένοί εχθροί του τον δολοφόνησαν τις 27 Σεπτεμβρίου του 1831. Η Ελλάδα τότε έγινε τραγικό θύμα Βαυαρικής μοναρχίας και απολυταρχίας. Οι λίγοι Έλληνες πολιτικοί η έμποροι που συνεργάστηκαν με τους Βαυαρούς κυβερνήτες, και άλλους ξένους πολιτικούς και κράτη, συνέχισαν τον Φαναριωτισμό της Τουρκοκρατίας. Αντικατέστησαν τον Σουλτάνο με ξένους βασιλείς, προέδρους και πρωθυπουργούς. Έκτισαν το κράτος χωρίς την συνέχεια με τον πανάρχαιο Ελληνικό πολιτισμό και επιστήμη, ιστορία και χωρίς ακόμα και την μνήμη του Καποδίστρια. Αυτός είναι και ο λόγος που το κράτος της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει την ταινία Καποδίστριας του Γιάννη Σμαραγδή. Ο Σμαραγδής είπε σε συνομιλία που είχε με τον Γιώργο Σαχίνη του Κρήτη TV ότι ο Καποδίστριας ήταν “πυρσός αναμμένος” για το καλό μέλλον της Ελλάδος. Και ο Παναγιώτης Παύλος, Έλληνας λόγιος από την Φινλανδία, είπε στον Σαχίνη και Σμαραγδή ότι “η σημερινή Ελλάδα δεν κυβερνάται από Έλληνες… Η δολοφονία του Καποδίστρια είναι η αυτοκτονία του Ελληνισμού.”
Επίλογος
Βαριά και φιλοσοφικά λόγια από Έλληνες που αγαπούν την πατρίδα τους.
Η αρχαία Ελληνική κληρονομιά στις επιστήμες, τέχνες, αρχιτεκτονική πολιτική θεωρία, νόμους, πολιτείες, θάρρος και ελευθερία έγινε αστείρευτη πυγή εμπνεύσεως για τούς λόγιους της Επαναστάσεως όπως ο Κοραής. Οι λόγιοι εκτίσαν εμπιστοσύνη και ελληνική ταυτότητα στους επαναστάτες. Η Ρωσία με τις νίκες της εναντίον του Μογγόλου Τούρκου εχθρού ήταν για αιώνες η Γη φιλοξενίας για Έλληνες. Η Ρωσία επίσης διευκόλυνε την προστασία του Ελληνικού εμπορικού ναυτικού να οπλισθεί και να κάνει χρυσές δουλειές. Το ναυτικό αυτό μετά το 1774 οραματίστηκε μια ελεύθερη Ελλάδα. Επολέμησε και πολλάκις ενίκησε τον Οθωμανό εχθρό. Χρηματοδότησε την επανάσταση. Ούτως κ᾽ έγινε. Οι επαναστάτες του 1821 ενίκησαν τους εχθρούς στην ξηρά και θάλασσα.
Ακόμη και μέλη από τους Φαναριώτες, που ήταν, τρόπο τινά, μισθοφόροι του Σουλτάνου από το 1453, εργάστηκαν για τον ιερό σκοπό της Επαναστάσεως.
Οι λαμπρές νίκες του Κολοκοτρώνη, και του ανιψιού του Νικηταρά του Τουρκοφάγου, έγιναν παραδείγματα τόλμης και ελευθερίας για την ποθητή αρετή ελεύθερου εθνικού κράτους. Και μολονότι οι επαναστάτες ήταν διχασμένοι και συμμετείχαν σε εμφυλίους, η φιλοπατρία των περισσότερων Ελλήνων και οι συνεχείς νίκες και η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου το 1826 άνοιξαν τον δρόμο ανεξαρτησίας της χώρας. Η συντριπτική νίκη Ρωσίας, Αγγλίας και Γαλλίας στην ναυμαχία του Ναβαρίνου το 1827 εναντίον Τουρκικών και Αιγυπτιακών δυνάμεων σφράγισε τις επιτυχίες των Ελλήνων. Η δε νίκη της Ρωσίας εναντίον της Τουρκίας το 1828 — 1829, επίσημα με την Συνθήκη της Ανδριανούπόλης του 1829 ανάγκασε την Οθωμανική αυτοκρατορία να αναγνωρίσει την αυτονομία της Ελλάδος. Η ανεξαρτησία του Ελληνικού εθνικού κράτους αναγνωρίστηκε το επόμενο έτος με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου: 3 Φεβρουαρίου του 1830.
Η δολοφονία του Καποδίστρια βέβαια ήταν καταστρεπτική, ανοίγοντας έναν δρόμο ξενοκρατίας και εθνομηδενισμού. Η ταινία του Σμαραγδή για τον ενάρετο και φιλόπατρη Καποδίστρια έχει πιθανότητες να ανοίξει ένα μονοπάτι αυτογνωσίας, συμφιλίωσης, και φιλοπατρίας στην Ελλάδα του 2026. Αν αυτό το ρεύμα σμίξει με την πολιτική κίνηση της Μαρίας Καρυστινού, υπάρχει ελπίδα για μίαν νέα Ελλάδα που θέλει ανεξαρτησία και ενότητά και συνέχεια με την μητέρα της την αρχαία Ελλάδα. Τότε οι πόθοι της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 θα πραγματοποιηθούν.
===============
Δρ. Εὐάγγελος Βαλλιανᾶτος, ιστορικός και θεωρητικός διεθνούς οικολογικής πολιτικής, εσπούδασε στα πανεπιστήμια Illinois, Wisconsin και Harvard, εργάστηκε στο Καπιτώλιο και στο US Environmental Protection Agency, δίδαξε σε Αμερικανικά πανεπιστήμια. Είναι συγγραφέας 9 βιβλίων και εκατοντάδων άρθρων.
Του Αλέξη το παραμύθι δεν το αγόρασα και ουτε πρόκειται να το αγοράσω... Μια φορά την πάτησα και αγόρασα του άλλου παραμυθά το παραμύθι του Ανδρέα. Αλλά διαβάζω και ακούω τις απόψεις και κριτικές των ειδικών στα ΜΜΕ. Διάβασα την ομιλία του στην παρουσίαση του βιβλίου ( παραμυθιού ) του στην Πατρα....
ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΑΡΧΙΖΕΙ ....
( οχι ολο αλλα αποσπάσματα )
ΠΑΤΡΙΔΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ >>>>
Κομμουνισμός και Δημοκρατία ? Απο πού? Και πώς ? Πιο κομμουνιστικό καθεστώς ηταν-- ειναι και Δημοκρατικό ?
ΔΕΝ ΝΟΙΑΖΟΝΤΑΙ ΟΥΤΕ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΝ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ .....
WOW Τα ακούς Κυριάκο ......Δεν μας είπες Αλέξη πότε ήταν η τελευταία φορά που --Θέρισες -- Μάζεψες Ελιές -- Αρμεξες ?
ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΕΚΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΥΣ .....
Λύσεις υπάρχουν λέει οπως και λεφτά... Εαν δεν κάνω λάθος την εχω ξανά ακούσει αυτη την ατάκα ....
Η ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΘΗΣΑΥΡΙΖΟΥΝ ....
Κάθε κομμουνιστή το ονειρο τα λεφτά των άλλων......
Ο φουκαράς ο Παναγιώτης Αλέξη ειχε το σχέδιο. Ηταν έτοιμος να μπουκάρει να τα αρπάξει και να τα μοιράσει στον λαουτζίκο. Αλλά δεν τον άφησες....
Ο δε Γιάνης πιο μυαλωμένος. ( πως να το κάνουμε οικονομολόγος και με δίπλωμα ) να πάρει τα Ευρώ και να τα αντικαταστήσει με Δημητρούλες .
Σίγουρα ο Σοιμπλε θα πάθαινε εγκεφαλικό απο την χαρά του !!!!
ΠΗΓΕΣ ΑΜΕΡΙΚΑ ΑΛΕΞΗ.....
Εκανες κάτι διαλέξεις και ασφαλώς πληρώθηκες .( εγω χαίρομαι για τα παιδιά που προοδεύουν ) Τι έκανες τα χρήματα που πήρες ? Ασφαλώς να επενδυσες στις τράπεζες που θησαυρίζουν ) Και τον θησαυρό η τράπεζες τι τον κάνουν ? Τον μοιράζουν στους επενδυτές.....
Αυτά δεν μας τα λές ?
Μισούμε τον καπιταλισμό αλλά είμαστε οι πρώτοι που απολαμβάνουμε τα αγαθά του.....
ΑΠΕΙΛΕΙΤΑΙ Η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΜΑΣ .....
Ασφαλώς και κινδυνεύει η πατρίδα μας. Οχι μόνο απο εξωτερικούς εχθρούς αλλά πιο πολύ απο τους εχθρούς -- Εν των τειχών........
Κι εαν θές να δείς τον πρώτο εχθρό. Κοιτάξου στον καθρέφτη και θα τον δείς......
Δεν ειναι μόνο η δικές σου ιδέες επικίνδυνες για την πατρίδα μας αλλά και τον συντρόφων σου Οπως ο Κοτζιάς μα μην είμαστε μοναχοφάγοι....
ΚΑΙ ΚΑΤΙ ΠΡΟΣΦΑΤΟ ΧΘΕΣΙΝΟ.....
Οι φίλοι σου οι Σκοπιανοί εστειλαν νταούλια και ζουρνάδες να σας διασκεδάσουν ( προπαγάνδα κάνουν οι άνθρωποι ) ΜΠΡΑΒΟ στον Δήμαρχο της Φλώρινας που τους εβαλε στην θέσει τους.
Αλλά το θέμα δεν ειναι η προπαγάνδα των Σκοπιανών . Το θέμα εναι οτι δυσαρεστήθηκαν και διαμαρτυρήθηκαν για την απόφαση του Δημάρχου οι Κομμουνιστικο ΣΥΡΙΖΑΙΟΙ....
Ο λαός μας λέει .. Θέλει η Αλεξούλα να κρυφτεί αλλά η χαρά δεν την αφήνει.....
Δεν γίνεται άνθρωποι που δεν πιστεύουν σε πατρίδα να σώσουν μια πατρίδα,.. Ουτε να λύσουν τα προβλήματα που αυτοί δημιούργησαν....
Και κρίνεις εναν άνθρωπο ( ανθρωπους )απο αυτά που κάνει οχι απο αυτά που λέει.... Εαν κρίνεις τους ανθρώπους απο αυτά που λένε ολοι οι εγκληματίες θα ειναι αθώοι....
ΕΝΑΣ ΚΑΛΟΣ ΦΙΛΟΣ ΜΟΥ ΕΙΠΕ...
Οταν ακούς γυναίκα να λέει ( ξεστομιζει ) λέξεις οπως.. Συστημικο-- ρεφορμισμο να ξέρεις οτι δεν ξέρει να μαγειρεύει.....
ΤΩΡΑ
Οταν ακους πολιτικούς να λένε (ξεστομιζουν ) λέξεις οπως....
Σεβόμαστε της θυσίες του λαού -- Αναδείξαμε την εντιμότητα -- Διεκδικούμε -- Υπάρχει ελπίδα -- λεφτά υπάρχουν -- κοινωνική αδικία -- Θα ταξιδέψουμε μαζί σε πιο όμορφες θάλασσες -- Εφοδο στον ουρανό. ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΑΛΗΘΕΙΑ ......
Η ΕΧΕΙ ΠΥΡΕΤΟ Η ΕΧΕΙ ΦΑΕΙ ΡΕΒΥΘΙΑ..................
Καλή χρονιά και ευτυχισμένο το νεο ετος....
Peter triantafyllos Toronto Jan. - 5- 2026
Η Γ.. Ο χαρακτήρας και προσωπικότητα των πολιτικών ηγετών δεν ειναι ιδιωτική αλλά δημόσια υπόθεσει....
Παραμονή Χριστουγέννων, 1905. Στο Χιούστον του Τέξας γεννιέται ένα παιδί που μοιάζει προορισμένο να ζήσει πολλά ζωές σε μία: εφευρέτης χωρίς δίπλωμα, παραγωγός με εμμονές, πιλότος που κυνηγά τα ρεκόρ σαν να είναι προσωπική προσβολή, μεγιστάνας που μετατρέπει την τεχνολογία σε εξουσία.
Ο Χάουαρντ Χιουζ δεν γίνεται απλώς πλούσιος. Γίνεται μύθος εν ζωή — και, αργότερα, ένας μύθος που εξαφανίζεται από το ίδιο του το κάδρο.
Το παιδί που φτιάχνει μόνο του τον κόσμο του
Ο Χάουαρντ Ρόμπαρντ Χιουζ τζούνιορ μεγαλώνει ως μοναχοπαίδι. Έχει έναν πατέρα που καταλαβαίνει τη δύναμη των πατεντών και μια μητέρα που τον κρατά σφιχτά, σχεδόν ασφυκτικά, μέσα σε μια ιδέα: ότι η καθαριότητα, η τάξη, ο έλεγχος είναι το αντίδοτο στην απειλή που κρύβει ο κόσμος.
Το παιδί, όμως, κοιτά αλλού. Κοιτά τα καλώδια, τα γρανάζια, το τι συμβαίνει όταν βάζεις δύο πράγματα μαζί και φτιάχνεις ένα τρίτο. Στα έντεκα του στήνει έναν ασύρματο πομπό — μια μικρή, ιδιωτική κατάκτηση του αέρα.
Γίνεται από τους πρώτους αδειοδοτημένους ραδιοερασιτέχνες της πόλης. Φτιάχνει «μοτοποδήλατο» από εξαρτήματα μηχανής ατμού του πατέρα του και φωτογραφίζεται σαν να είναι ήδη κάτι περισσότερο από παιδί: ένας μικρός μηχανικός που δεν ζητά άδεια.
Στο σχολείο δεν λάμπει. Δεν τον ενδιαφέρει να είναι «καλός μαθητής» – τον ενδιαφέρει να είναι ο άνθρωπος που καταλαβαίνει πώς λειτουργεί ο κόσμος. Τα μαθηματικά, η μηχανική, η ιδέα της πτήσης τον απορροφούν. Και όσο μεγαλώνει τόσο πιο καθαρό γίνεται: Ο Χιουζ δεν είναι φτιαγμένος για να ακολουθεί κανόνες. Είναι φτιαγμένος για να τους γράφει.
Η κληρονομιά πέφτει στα χέρια του — και εκείνος δεν την αφήνει να «κάτσει»
Στα δεκαέξι χάνει τη μητέρα του. Τρία χρόνια μετά χάνει και τον πατέρα του. Το σοκ είναι διπλό: προσωπικό και επιχειρηματικό. Κληρονομεί το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας και, κυρίως, ένα εργαλείο-κλειδί: μια εταιρεία που πατά πάνω σε μία ιδιοφυή, πρακτική εφεύρεση.
Ο πατέρας του έχει κατοχυρώσει την διπλού κώνου κεφαλή γεώτρησης (roller bit), που κάνει την πετρελαϊκή γεώτρηση πιο αποτελεσματική και ανοίγει δρόμους εκεί που πριν ο βράχος κερδίζει.
Ο νεαρός Χιουζ δεν συμπεριφέρεται σαν «κληρονόμος». Δεν πουλά, δεν αράζει, δεν μπαίνει σε ρόλο βιτρίνας. Παίρνει τον έλεγχο. Και δεν αρκείται στο να κρατήσει την εταιρεία όρθια — την κάνει μηχανή παραγωγής χρήματος.
Του προσφέρουν 7,5 εκατομμύρια δολάρια για να τη δώσει και εκείνος αρνείται. Σε μια εποχή που ένα τέτοιο ποσό είναι εισιτήριο για ζωή δίχως άγχος, ο Χιουζ συμπεριφέρεται σαν να του προσφέρουν κάτι μικρότερο από αυτό που βλέπει ο ίδιος. Μέσα σε λίγο καιρό, τα κέρδη εκτινάσσονται. Η κληρονομιά δεν είναι «ασφάλεια». Είναι καύσιμο.
Και κάπου εδώ, ο Χιουζ κάνει τη μεγάλη του επιλογή: αντί να γίνει απλώς ένας πετρελαϊκός βιομήχανος, αποφασίζει να γίνει κάτι που δεν έχει ξεκάθαρο όνομα — ένας άνθρωπος που επενδύει στην υπερβολή.
Χόλιγουντ: ο μεγιστάνας που θέλει να ελέγχει και το καρέ
Το Λος Άντζελες είναι το νέο του εργαστήριο. Ο Χιουζ φτάνει με φιλοδοξία που δεν χωρά σε συμβατικά στούντιο. Χρηματοδοτεί ταινίες, παράγει, παρεμβαίνει. Όχι σαν παραγωγός «λογιστής», αλλά σαν άνθρωπος που θέλει να πιάνει την εικόνα με τα χέρια του.
Φτιάχνει έργα που φέρνουν θόρυβο: The Racket, Hell’s Angels, Scarface. Το Χόλιγουντ τον μαθαίνει ως τον παραγωγό που δεν φοβάται τα μεγάλα budgets — αλλά, μαζί, και ως τον άνθρωπο που μπορεί να γίνει εμμονικός με τη λεπτομέρεια. Δεν είναι απλώς τελειομανής. Είναι κάποιος που μοιάζει να πιστεύει πως αν ελέγξεις τα πάντα, ο κόσμος δεν θα σε προδώσει.
Αργότερα αγοράζει την RKO, ένα από τα μεγάλα στούντιο της εποχής. Και εκεί φαίνεται καθαρά ένα μοτίβο που θα επιστρέφει στη ζωή του: όταν αποκτά εξουσία, δεν την ασκεί «ομαλά». Την ασκεί σαν να είναι προσωπικό του νευρικό σύστημα. Απολύσεις, παγώματα παραγωγής, έλεγχοι, καχυποψία. Το στούντιο συρρικνώνεται, το παρασκήνιο γίνεται το κύριο έργο. Ο Χιουζ δεν ενδιαφέρεται μόνο να βγάλει ταινίες. Ενδιαφέρεται να έχει το τελικό cut σε έναν κόσμο όπου όλοι διεκδικούν τον λόγο.
Και όμως: ακόμη κι όταν το αφήγημα λέει «κινηματογράφος», ο Χιουζ ακούει κάτι άλλο. Ακούει μηχανές.
Ο αέρας είναι το πραγματικό του βασίλειο
Η αεροπορία δεν είναι χόμπι. Είναι η μεγάλη του εμμονή με πρόφαση την πρόοδο. Ιδρύει τη Hughes Aircraft. Σχεδιάζει, δοκιμάζει, πετά ο ίδιος. Στα 30s κυνηγά ρεκόρ ταχύτητας σαν να θέλει να αποδείξει ότι η ανθρώπινη βούληση μπορεί να γράψει φυσική.
Το 1935 πετά το H-1 Racer και σπάει ρεκόρ ταχύτητας σε επίπεδο αεροπλάνο ξηράς. Λίγο μετά κάνει υπερατλαντικά-διασχιστικά θαύματα, αποδεικνύοντας ότι το «μακριά» είναι περισσότερο θέμα τεχνολογίας παρά μοίρας. Το 1938 κάνει τον γύρο του κόσμου σε χρόνο που μοιάζει εξωπραγματικός για την εποχή: λιγότερο από τέσσερις μέρες. Το κάνει με πλήρωμα, με ραδιοναυτιλία, με την αίσθηση ότι αυτή η πτήση δεν είναι μόνο προσωπικός θρίαμβος — είναι διαφήμιση της αμερικανικής τεχνολογικής αυτοπεποίθησης.
Κερδίζει βραβεία, τιμές, δόξα. Κι όμως ο ίδιος δείχνει να κυνηγά κάτι πέρα από τη δημόσια επιβεβαίωση: τη στιγμή που η μηχανή υποτάσσεται στο μυαλό του.
Wikimedia Commons
Το τίμημα των συντριβών και η γέννηση του «άλλου» Χιουζ
Οι πτήσεις δεν είναι μόνο ρεκόρ. Είναι και πτώσεις. Και οι πτώσεις – σωματικές και ψυχικές – γράφουν πάνω του.
Το 1946 ένα πρωτότυπο XF-11 που πιλοτάρει συντρίβεται σε κατοικημένη περιοχή. Επιζεί σχεδόν από θαύμα, αλλά βγαίνει άλλος άνθρωπος: σπασμένα κόκαλα, εγκαύματα, χρόνια πόνος. Ο πόνος γίνεται καθημερινότητα, η καθημερινότητα γίνεται πεδίο ελέγχου. Λένε ότι από εδώ και πέρα ο Χιουζ κουβαλά όχι μόνο ουλές, αλλά και μια νέα σχέση με το σώμα του: σαν να είναι κάτι που τον προδίδει.
Την ίδια περίοδο έρχεται και το πιο θεαματικό του στοίχημα: το H-4 Hercules, το θρυλικό «Spruce Goose». Τεράστιο, φτιαγμένο από ξύλο λόγω πολεμικών περιορισμών στα στρατηγικά υλικά, μοιάζει με παραβολή: ένας άνθρωπος που θέλει να αποδείξει πως μπορεί να κάνει το αδύνατο, ακόμη κι όταν οι άλλοι του λένε ότι το project είναι παράλογο.
Το αεροπλάνο πετά μία φορά. Μόνο μία. Αλλά φτάνει.
Από αεροπορική αυτοκρατορία σε μυστικές επιχειρήσεις
Ο Χιουζ δεν θέλει απλώς αεροπλάνα. Θέλει αεροπορικές αυτοκρατορίες. Μπαίνει βαθιά στην TWA, την επεκτείνει, την οραματίζεται ως αεροπορία του μέλλοντος. Εμπλέκεται σε παραγγελίες αεροσκαφών, σε σχέδια, σε μάχες με τραπεζίτες, σε έναν κόσμο που δεν συγχωρεί την αναβλητικότητα.
Και η αναβλητικότητα, για τον Χιουζ, είναι άλλο ένα πρόσωπο του ελέγχου. Όταν δεν μπορεί να ελέγξει πλήρως, παγώνει. Διστάζει. Δίνει εντολές που μπερδεύουν. Η τελειομανία μετατρέπεται σε εμπόδιο.
Ταυτόχρονα, το όνομά του μπλέκει και σε σκοτεινότερες ιστορίες: η CIA τον χρησιμοποιεί ως «βιτρίνα» για το Project Azorian, την προσπάθεια ανάσυρσης σοβιετικού υποβρυχίου. Ο Χιουζ γίνεται το τέλειο κάλυμμα: ένας δισεκατομμυριούχος που μπορεί να κάνει τρελά projects χωρίς να φαίνεται ύποπτος.
Είναι ένα ακόμη κεφάλαιο στην ίδια αφήγηση: όταν ο Χιουζ κινείται, τα σύνορα μεταξύ ιδιωτικού και κρατικού, θεάματος και ισχύος, τεχνολογίας και πολιτικής γίνονται θολά.
Λας Βέγκας: ο ερημίτης που αλλάζει μια πόλη χωρίς να φαίνεται
Και μετά, η εξαφάνιση. Ο άνθρωπος που κάποτε γεμίζει πρωτοσέλιδα ως ορατός θρίαμβος της Αμερικής, αρχίζει να ζει σαν αόρατη σκιά.
Φτάνει στο Λας Βέγκας το 1966 και κλείνεται στο Desert Inn. Δεν θέλει να φύγει από το δωμάτιό του — οπότε αγοράζει το ξενοδοχείο. Η κίνηση είναι καθαρά χιουζική: όταν ο κόσμος απαιτεί να παίξεις με κανόνες, αγοράζεις το ταμπλό.
Από εκεί απλώνει την επιρροή του σε ξενοδοχεία, καζίνο, media. Δίνει στην πόλη μια νέα βιτρίνα. Το Βέγκας, που παλεύει με τη φήμη του «άγριου» και του οργανωμένου εγκλήματος, αποκτά σταδιακά μια πιο «εταιρική», πιο κοσμοπολίτικη εικόνα. Και ο Χιουζ, ο άνθρωπος που δεν βγαίνει στο φως, αλλάζει το φως μιας ολόκληρης πόλης.
Πίσω από τις κουρτίνες, όμως, η προσωπική του ζωή στενεύει. Οι ιδιορρυθμίες γίνονται καθημερινές ρουτίνες. Η εμμονή με τα μικρόβια, οι στοίβες από χαρτομάντιλα, οι κλειστές κουρτίνες, οι ατέλειωτες επαναλήψεις ταινιών. Ο πλούτος του δεν είναι πλέον εργαλείο ελευθερίας· είναι μηχανισμός για να χτίζει ένα περιβάλλον απόλυτου ελέγχου, όπου τίποτα δεν τον αγγίζει χωρίς άδεια.
Το τέλος: ένας μύθος τόσο πλούσιος που πεθαίνει σχεδόν μόνος
Το 1976 ο Χιουζ πεθαίνει εν πτήσει, καθ’ οδόν προς το Χιούστον. Είναι τόσο αλλαγμένος που χρειάζονται δακτυλικά αποτυπώματα για να επιβεβαιωθεί η ταυτότητά του. Η εικόνα είναι ωμή: ο άνθρωπος που κάποτε ενσαρκώνει το «αμερικανικό μέλλον» τελειώνει σαν φάντασμα του εαυτού του, χτυπημένος από χρόνια νοσήματα, απομόνωση, πιθανή κατάχρηση αναλγητικών, παρακμή.
Και μετά έρχεται η τελευταία πράξη της ζωής του, όπως πάντα, με σασπένς: η ιστορία της «Μορμόνικης Διαθήκης», ένα χειρόγραφο που εμφανίζεται και υπόσχεται δισεκατομμύρια σε οργανισμούς και πρόσωπα — και που τελικά κρίνεται πλαστό. Η περιουσία μοιράζεται σε συγγενείς. Ο μύθος συνεχίζει να τρέφεται από μύθους.
Κληρονομιά: η αντίφαση που δεν λύνεται
Αν προσπαθήσεις να «συνοψίσεις» τον Χάουαρντ Χιουζ, σκοντάφτεις. Είναι ταυτόχρονα ο άνθρωπος που σπρώχνει την αεροπορία μπροστά και ο άνθρωπος που καταρρέει πίσω από κλειστές πόρτες. Ο παραγωγός που χτίζει εικόνες και ο ερημίτης που δεν αντέχει το βλέμμα των άλλων.
Ο μεγιστάνας που κάνει το Βέγκας πιο «καθώς πρέπει» και ο άνθρωπος που ζει σε δωμάτια όπου οι κουρτίνες σαπίζουν κλειστές.
Κι όμως, κάτι μένει καθαρό: ο Χιουζ είναι η αμερικανική ιδέα της υπερβολής σε ανθρώπινη μορφή. Ένα παιδί που γεννιέται παραμονή Χριστουγέννων και μεγαλώνει πιστεύοντας ότι τίποτα δεν είναι αρκετό — ούτε η ταχύτητα, ούτε το χρήμα, ούτε η δόξα.
Και ίσως γι’ αυτό, η πιο παράξενη κληρονομιά του δεν είναι τα αεροπλάνα, οι ταινίες ή τα ξενοδοχεία. Είναι η υπενθύμιση ότι η πρόοδος, όταν γίνεται εμμονή, μπορεί να σε πάει πολύ ψηλά. Και πολύ βαθιά.
Σχεδιάζει το σύστημα που κάνει τις αεροπορικές κρατήσεις να λειτουργούν σε πραγματικό χρόνο. Εφευρίσκει τον επεξεργαστή κειμένου. Χτίζει μια τεχνολογική εταιρεία από το μηδέν.
Και όταν ζητά να μπει στο χρηματιστήριο, της λένε να παραμερίσει. Όχι επειδή δεν είναι έτοιμη. Αλλά επειδή είναι γυναίκα. Το όνομά της είναι Έβελιν Μπέρεζιν και έφυγε από τη ζωή πριν από 7 χρόνια, τον Δεκέμβριο του 2018. Αξίζει να αφηγηθούμε την ιστορία της.
Μπρονξ, Μεγάλη Ύφεση, επιστήμη
Μπρονξ, 1925. Η Έβελιν μεγαλώνει σε οικογένεια μεταναστών, μέσα στη Μεγάλη Ύφεση. Τα χρήματα λείπουν, οι ευκαιρίες ακόμη περισσότερο.
Εκείνη όμως βρίσκει καταφύγιο στους αριθμούς, στη φυσική, στην επιστημονική φαντασία που διαβάζει κρυφά στα περιοδικά του αδελφού της. Η επιστήμη δεν είναι όνειρο. Είναι διέξοδος.
Σπουδάζει φυσική στη Νέα Υόρκη. Αποφοιτά το 1945 – μία από τις ελάχιστες γυναίκες στην τάξη της. Θέλει διδακτορικό. Το πανεπιστήμιο της λέει ξεκάθαρα ότι δεν δέχεται γυναίκες στο πρόγραμμα.
Η Έβελιν δεν διαμαρτύρεται. Δεν παραιτείται. Πηγαίνει να δουλέψει.
Οι υπολογιστές πριν γίνουν «προσωπικοί»
Είναι αρχές της δεκαετίας του ’50. Οι υπολογιστές δεν είναι μηχανές γραφείου. Είναι τέρατα που γεμίζουν δωμάτια, δουλεύουν με λυχνίες, κάνουν στρατιωτικούς υπολογισμούς.
Οι περισσότεροι βλέπουν αριθμούς. Η Έβελιν βλέπει συστήματα.
Στην Underwood, όχι στα πληκτρολόγια αλλά στο ερευνητικό τμήμα υπολογιστών, μαθαίνει λογικό σχεδιασμό. Στην Teleregister, θυγατρική της Western Union, της αναθέτουν κάτι που μοιάζει αδύνατο: να λύσει το χάος των αεροπορικών κρατήσεων.
Το χάος των εισιτηρίων
Πριν από εκείνη, η κράτηση αεροπορικού εισιτηρίου είναι αναρχία. Πίνακες, καρτέλες, ανθρώπινα λάθη. Ένας πράκτορας γράφει μια θέση, ένας άλλος την πουλά ταυτόχρονα αλλού.
Η Έβελιν σχεδιάζει κάτι ριζικά νέο: ένα υπολογιστικό σύστημα πραγματικού χρόνου, με πολλούς χρήστες ταυτόχρονα, που ενημερώνεται αμέσως.
Χρησιμοποιεί τρανζίστορ αντί για λυχνίες. Χτίζει πλεονάζουσες μονάδες ώστε αν χαλάσει μία, οι άλλες να συνεχίσουν. Σκέφτεται όπως σκέφτεται το μέλλον.
Το 1962, η United Airlines εγκαθιστά το σύστημά της. Λειτουργεί αδιάλειπτα για έντεκα χρόνια. Αλλάζει για πάντα τα αεροπορικά ταξίδια.
Το όνομά της, όμως, δεν γράφεται πουθενά.
Το μοτίβο της αορατότητας και το νέο βήμα
Η επιτυχία αποδίδεται στην εταιρεία. Στην «ομάδα». Ποτέ στη γυναίκα που το σχεδίασε.
Η Έβελιν το βλέπει καθαρά. Αν συνεχίσει να δουλεύει για άλλους, θα εφευρίσκει και άλλοι θα παίρνουν τα εύσημα. Το 1968 παίρνει την πιο ριψοκίνδυνη απόφαση της ζωής της: θα ιδρύσει τη δική της εταιρεία.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, τα γραφεία δουλεύουν ακόμη με γραφομηχανές. Ένα λάθος σημαίνει ξαναγράψιμο. Μια αλλαγή σε πολυσέλιδο κείμενο σημαίνει χαμένες ώρες. Η Έβελιν το θεωρεί παράλογο.
Οραματίζεται μια μηχανή που θυμάται το κείμενο, επιτρέπει αλλαγές, αποθηκεύει και ξανατυπώνει. Έναν υπολογιστή για λέξεις.
Οι ειδικοί γελούν. Οι γραμματείς, λένε, δεν θα καταλάβουν ποτέ τους υπολογιστές. Οι επιχειρήσεις δεν θα πληρώσουν. Η Έβελιν προχωρά.
Το Data Secretary
Το 1969 ιδρύει τη Redactron. Το 1971 παρουσιάζει το Data Secretary – τον πρώτο αληθινό ηλεκτρονικό επεξεργαστή κειμένου.
Μνήμη σε κασέτες. Επεξεργασία χωρίς επαναπληκτρολόγηση. Οθόνη σε μεταγενέστερες εκδόσεις. Πληκτρολόγιο οικείο.
Τα γραφεία που το αγοράζουν βλέπουν άμεσα διαφορά. Η παραγωγικότητα εκτοξεύεται. Η Redactron μεγαλώνει. Από 9 άτομα, φτάνει τα 500. Εξαγωγές σε όλο τον κόσμο.
Η Έβελιν έχει φτιάξει μια επιτυχημένη τεχνολογική εταιρεία και θέλει να τη δει να μεγαλώνει.
Η πόρτα της Wall Street
Το 1975 επιδιώκει το επόμενο βήμα: δημόσια εγγραφή. Χρήματα για ανάπτυξη. Κλίμακα. Οι επενδυτικές τράπεζες την ακούν – και της λένε όχι.
Όχι γιατί η εταιρεία δεν είναι κερδοφόρα. Όχι γιατί το προϊόν δεν πουλά. Αλλά γιατί, της λένε κατά πρόσωπο, οι επενδυτές δεν εμπιστεύονται γυναίκα CEO. Της προτείνουν να παραδώσει τη θέση σε άνδρα. Τότε είναι διατεθειμένες να συζητήσουν. Η Έβελιν αρνείται.
Η πώληση που πονά
Χωρίς πρόσβαση στις αγορές, πουλά τη Redactron το 1976 στη Burroughs Corporation. Η συμφωνία είναι καλή οικονομικά. Αλλά χάνει τον έλεγχο του οράματός της.
Οι τεχνολογίες της συνεχίζουν να ζουν. Άλλοι τις εξελίσσουν. Άλλοι παίρνουν τη δόξα.
Η IBM, η Wang, η Xerox γίνονται συνώνυμα της επεξεργασίας κειμένου. Το όνομα της Έβελιν σβήνει από την αφήγηση.
Η αργοπορημένη δικαίωση
Για δεκαετίες, μόνο λίγοι ιστορικοί της πληροφορικής ξέρουν ποια είναι. Μέχρι που, αργά, σχεδόν ντροπαλά, έρχεται η αναγνώριση. Τιμητικές διακρίσεις. Βραβεία. Εισαγωγή στο Computer History Museum.
Το 2018 πεθαίνει, στα 93 της. Οι νεκρολογίες γράφουν επιτέλους την αλήθεια:
«Η γυναίκα που κατασκεύασε τον πρώτο πραγματικό επεξεργαστή κειμένου».
Η κληρονομιά που δεν φαίνεται – αλλά είναι παντού
Κάθε φορά που διορθώνουμε ένα έγγραφο χωρίς να το ξαναγράψουμε. Κάθε φορά που κλείνουμε αεροπορικό εισιτήριο online. Χρησιμοποιούμε ιδέες που εκείνη σχεδίασε.
Η Έβελιν Μπέρεζιν δεν ήταν απλώς εφευρέτρια. Ήταν αρχιτέκτονας του σύγχρονου κόσμου. Και αν το όνομά της χάθηκε για χρόνια, το έργο της δεν χάθηκε ποτέ.
Ήταν μία ιδιοφυής γυναίκα – σε έναν κόσμο που δεν ήξερε πώς να το δεχτεί.
Wikimedia Commons
